In deel 1 van deze reeks ging ik al in op mijn reflecties op de woorden in combinatie met mijn toekomstige plannen. In deel 2 ging ik verder over de plek in de natuur en de verschillende manieren om naar vrijheid te kijken. Vandaag deel 3 van deze reeks.

Verschil tussen eenzaamheid en alleen zijn

‘wie de zoetheid geproefd heeft van afzondering en rust, is vrij van leed en vrij van zonde, wijl hij de zoete drank indrinkt der waarheid.’

Er is meer eenzaamheid dan ooit in de wereld, terwijl er tegelijkertijd meer mensen zijn dan ooit. Eenzaamheid hangt niet samen met alleen zijn. Wie alleen is, hoeft niet eenzaam te zijn. Je kunt andersom eenzaam zijn te midden van anderen. Dat is de meest pijnlijke vorm van eenzaamheid, omdat je op die momenten geen verbinding voelt met anderen. Alleen zijn is wat mij betreft een staat die iedereen zo nu en dan nodig heeft. Me-time in moderne begrippen. Dat alleen zijn is in ons drukke bestaan geen vanzelfsprekendheid meer. In Nederland moet je echt je best doen om alleen te zijn, zonder afleidingen en zonder door anderen gestoord te worden.

In het buitenland lukt dit al wat gemakkelijker. Maar ook op andere tijdstippen lukt het nog prima om in afzondering en rust te zijn. Zo loop ik heel graag met de zonsopgang, zeker in de winterperiode, waar het nog vroeg is en fris, waardoor de kans op andere mensen een stuk lager is. Als ik doordeweeks loop kom ik ook minder mensen tegen. Maar als ik deze uitspraak lees, bedoeld de Boeddha hier misschien wel een langdurige ervaring, omdat mensen tijd nodig hebben om zich te ontdoen van alle prikkels en indrukken van alledag, en in een vertraging te komen, waarin ze gaan ervaren dat rust en afzondering inderdaad heel fijn kan zijn.

Ik weet uit ervaring dat de eerste uren en dagen juist heel erg confronterend kunnen zijn: de verveling slaat toe, je hebt allerlei standaard neigingen zoals je telefoon erbij pakken of iemand bellen om dingen te delen. Het is dus echt afkicken om jezelf als enige gezelschap te kunnen verdragen én waarderen. Je leert jezelf dan op een heel andere manier kennen. Dat is naar mijn idee wat de Boeddha bedoelt met de zoete drank van de waarheid: inzichten in jezelf, zonder alle laagjes eromheen die we normaal gesproken in het leven hebben.

Het leven in afzondering en rust is iets dat ik ook doelbewust wil opzoeken. Ik weet dat daar nogal wat angsten bij mijzelf liggen, die misschien niet helemaal terecht zijn. Door de ervaring van afzondering en alleen zijn, tot rust komen, hoop ik ook tot nieuwe inzichten en ervaringen te komen, en uiteindelijk tot meer vertrouwen in mezelf. En daarmee dus ook tot meer verbinding met mezelf. Als je goed verbonden bent met je zelf, dus goed in contact staat met jezelf, dan is het ook gemakkelijker om in verbinding met anderen te komen. Wat een opstapje is tot minder eenzaamheid en meer écht contact.

Het zoeken van rust en afzondering is in mijn ogen juist niet egoïstisch, maar nodig om sterker in je schoenen te staan en daarmee een voorbeeld te zijn voor anderen, om ook ontvankelijker en toegankelijker te worden voor anderen. Wat mij betreft is persoonlijke ontwikkeling altijd een goed idee, omdat je indirect de mensen om je heen positief beïnvloed.

Afgezonderd van de rest van de wereld

‘alleen zittend, alleen slapend, alleen gaande zonder ophouden, alleen zich bedwingende, laat zo de mens gelukkig leven aan de rand van het woud.’

Wat een prachtige tekst vind ik dit, omdat het mijn grote dromen raakt. Ik zou zo graag een huisje in de natuur willen bewonen, aan de rand van het woud, of misschien in het bos. In de heuvels, met kreekjes en riviertjes in de buurt. Met genoeg plek voor moestuinen, boomgaarden met fruit- en notenbomen, een plek voor dieren, een plek om mensen te ontvangen voor ultieme natuurbeleving. Waar mijn kinderen boomhutten bouwen en schommelen tussen de bomen. Waar we vanuit onze voordeur de natuur instappen en eindeloze wandelingen kunnen maken. Waar mijn man het hout hakt van onze eigen bomen op ons terrein, om het vuur op onze vuurplaats mee aan te steken. Waar we zomers op onze rug in het gras liggen en ons vergapen aan de sterren boven onze hoofden en vuurvliegjes vangen. Waar ik de rust vind om te schrijven, te mediteren, te zijn, zonder iets te hoeven worden, zonder iets na te streven.

Maar dat is nog niet alleen, hoewel het wel alleen is in de betekenis van afgezonderd zijn van de rest van de wereld. Het echte alleen zijn is weer een andere ervaring, die zoals eerder genoemd meer zit in het geconfronteerd worden met jezelf om zo meer te leren over jezelf op een andere manier. Ik vind het bijzonder hoeveel van dit soort teksten de Boeddha heeft gezegd of opgeschreven. Pelgrimstochten zijn van alle tijden en momenteel zelfs populairder dan ooit. Dat is naar mijn idee geen toeval. Mensen zijn op zoek naar zingeving, en zoeken die vaak in de vorm van pelgrimstochten.

Al eeuwenlang gaan monniken en andere gelovigen alleen op pad en trekken de wereld over. Ze worden bovendien met veel respect begroet en onthaald. Nog steeds hebben reizigers en pelgrims een bijzondere status in veel landen. Ik vind dit mooi, en hoewel het misschien niet goed in woorden is uit te leggen, geeft het naar mijn idee wel aan hoe waardevol een langere solotocht is. Veel mensen die bijvoorbeeld de camino de Santiago de Compostella of een thruhike zoals de PCT hebben gelopen, geven na afloop aan dat ze zijn veranderd. Vaak voorgoed. Ze voeren veranderingen door in hun leven, in hun baan, huisvesting, relaties, mindset en andere grote levensgebieden. Blijkbaar is de voorwaarde om dit alleen aan te gaan en door te maken om tot zulke belangrijke wijsheid en inzichten te komen.

De waarde van samen de natuur in trekken

‘als iemand een verstandig makker vindt, die met hem wandelt, ernstig, vastberaden, ingetogen, dan kan hij met hem trekken, alle gevaren trotserend, gelukkig, maar bedachtzaam.’

Dit is precies waarom ik met mensen de natuur in trek. Waarom ik en anderen tot hun recht komen in gesprek tijdens het lopen in de natuur. Waarom je de beste gesprekken hebt als je met iemand wandelt, met wie je de diepte in kan gaan, met wie je kan reflecteren en spiegelen in een omgeving die zo natuurlijk is, dat we onszelf helemaal veilig en op onze plek voelen. Waarin de setting, van het naast elkaar zijn, samen in dezelfde richting lopend, in verbinding en contact maar zonder de bedreigende confrontatie van direct oogcontact helpt om jezelf en de ander beter te leren kennen. Waarin stiltes mogen vallen zonder ongemakkelijk te worden, waarin gemijmerd en overdacht kan worden, terwijl ons lichaam nog in beweging is, om ons brein te helpen het gezegde te verwerken.

In het wandelen is concentratie nodig, de focus in het hier en nu, om obstakels te omzeilen, je richting te bepalen, je voeten goed neer te zetten. Maar ook om uit je comfort zone te stappen, je grenzen te verleggen en jezelf op andere manieren te leren kennen. Waar je te maken krijgt met tegenslagen, vermoeidheid, pijn, honger, dorst, kou, gevaren en angsten. Maar waarin je leert dat dit relatief is, altijd in beweging, dat er altijd een oplossing is en een einde komt aan lijden, dat je bovendien veel méér kan dan je dacht, dat je trots kunt zijn op wat je presteert, dat je afziet maar daar tevreden en voldaan op terug kan kijken.

De natuur, het wandelen met een sparringpartner, vooral gedurende langere tijd, is wat mij betreft een perfecte metafoor voor het leven zelf, en kan tot diepgaande en verrijkende inzichten leiden, die je, letterlijk en figuurlijk, een andere weg kunnen doen inslaan in je leven. Dat is waarom ik wandelcoaching geef, mini avonturen doe en hiken & helen aanbied. Ga mee naar buiten, voor een reis naar binnen.

Het bericht Woorden van Boeddha – deel 3 verscheen eerst op Michelle Houtman.

Wat ik eerder schreef, werkt het maken van bepaalde keuzes vaak als een katalysator. Zo was één van de lessen die ik na de vipassana retraite trok, dat ik me vooral moest focussen op wat ik wél wil, waar ik wél heen wil bewegen. Niet op wat ik niet wil. Dat gaat natuurlijk over het richten van je aandacht. Alles wat je aandacht geeft, groeit. Het is de wet van de aantrekkingskracht. En hoewel deze bekend was op rationeel vlak, ging ik hem nu meer voelen op subtieler niveau. Zo besefte ik me ineens dat ik het schrijven van blogs deed voor mijn website met bepaalde intenties op de achtergrond: aantrekken van klanten, het beter vindbaar maken van de website, gebruiken van slimme zoekwoorden, etc. Op zich klopt dit als marketing inderdaad de focus is van het schrijven van blogs.

Wat is mijn intentie bij het schrijven?

Maar ik ging terugdenken aan mijn eigenlijke intentie: waarom ben ik ooit begonnen met schrijven? Voor mezelf, niet voor anderen. Omdat schrijven mij helpt om mijn gedachtes te ordenen, het helpt me te reflecteren en bovenal heb ik gewoon plezier in het schrijven. De blogs die ik schreef, die als het ware als vanzelf gingen, waren nooit geschreven met een ‘dubbele agenda’. Op een gegeven moment ben ik gestopt met het schrijven van (erg) persoonlijke blogs, omdat ik me, onterecht denk ik nu, verschool achter het idee dat ik professioneel moest zijn en vooral niet teveel van mezelf moest blootgeven. En dat mensen ook niet zaten te wachten op wat ik schreef.

Fascinatie voor het leven en de wereld

Dat laatste kan nog steeds waar zijn trouwens, maar ik heb besloten dat dat niet uit hoeft te maken. Want ik schrijf tenslotte voor mezelf, voor mijn eigen plezier! En als er dan toevallig wél iemand is die dit leuk vind om te lezen, of er iets aan heeft, dan is dat alleen maar bonus. Op dezelfde manier ben ik ook mijn podcast ‘uit het leven gegrepen’ begonnen. Uit oprechte interesse in de ander, en de fascinatie die ik heb voor het leven, de lessen en het samen nadenken over de wereld en het leven zelf. Ik wil het voorbeeld geven en zijn aan anderen, dat je het vooral ook op je eigen manier mag doen, gericht op die fijne wereld die we met elkaar kunnen creëren.

Het voelt nog steeds wel een beetje spannend, maar hé, dat mag ook he? Dit is nu eenmaal wie ik ben. Ik heb uiteindelijk ook geen invloed op hoe anderen hier op reageren of wat ze ervan vinden. Ik kan alleen verantwoordelijkheid nemen over mijn eigen daden. En die probeer ik in ieder geval altijd te baseren op goede, oprechte intenties.

Open over mijn reis

Om die reden zal ik je de komende tijd dus meer mee nemen op mijn eigen reis, mijn ideeën over de wereld en samenleving, de uitdagingen waar we met elkaar voor staan en vooral ook wat er in onze eigen mogelijkheden ligt om hier zo goed mogelijk een draai aan te geven. Ik zal, om de drempel ook wat te verlagen en het gesprek gaande te houden, ook delen wat ik doe, leer en mee maak op mijn eigen pad binnen mijn persoonlijke groei, innerlijk werk en spirituele ontwikkeling. Laten we vooral elkaars mentor en gids zijn hierin.

Het bericht Keuzes in schrijven verscheen eerst op Michelle Houtman.

Nog steeds word ik soms wakker met een schok van besef: dit is echt. Dit is nu de nieuwe realiteit. De onwerkelijke situatie van een virus die greep heeft gekregen op de hele wereld. Er wordt genoeg over geschreven, en dat is maar goed ook. Want in deze tijd heeft men behoefte om zijn hart te luchten, om te ventileren. Maar tussen al de angst, onzekerheid en soms regelrechte paniek gebeuren er ook een heleboel mooie dingen.

Als ik overdag door de winkelstraten loop, langs de halsoverkop gesloten restaurantjes, zie ik de personeelsleden geconcentreerd achter de laptop, met een berg papierwerk naast zich. Nieuwe plannen worden gesmeed, en de creativiteit wordt noodgedwongen aangeboord. Mensen komen tot ideeën waar ze anders nog op waren gekomen. Er wordt samenwerking gezocht met partners die eerder werden gemeden als concurrentie.

Nieuwe prioriteiten

Als ik mijn collega bel, geeft ze aan dat zij wonderwel vrij kalm is in de situatie. Ze besefte per direct wat eigenlijk écht belangrijk is, en al het andere werd ineens in een ander perspectief geplaatst. Ik herken dat: ineens zijn we met zijn vijven thuis, en mijn prioriteit ligt boven alles bij mijn gezin. Zorgen dat zij vrij van stress blijven, voldoende aandacht, voldoende structuur, en gezond leven. Mijn werk? Hoe belangrijk ook, dat moet éven wachten.

Ineens beseffen we met elkaar wat er écht toe doet. Tijd doorbrengen met elkaar, aandacht hebben voor elkaar. Wat ben ik blij dat we samen zijn, dat we elkaar hebben en dat we gezond zijn. Dat de zon schijnt en we nog naar buiten mogen. Een dreigende lock down? Ik pak elke kans om de zonnestralen mee te nemen, om mijn kinderen te laten genieten in de buitenlucht, om nog éven dat hardlooprondje te doen.

Niets is vanzelfsprekend

De scholen zijn dicht, de ic’s slibben langzaam dicht. Nog nooit is er in korte tijd zoveel besef geweest van het belang van deze vanzelfsprekendheden: dat we een goed werkend zorgstelsel hebben, dat onze kinderen elke dag liefdevol worden onderwezen door ervaren leerkrachten. Met je gezin thuis zijn en ook nog moeten werken: mopperde je een paar weken terug nog dat je wekker ging, nu besef je hoe belangrijk dat eigenlijk is, een fijne werkplek, een plek waarin je je eigen ruimte hebt, een ander rol dan thuis.

Innovatie en creativiteit

Ik heb te doen met de kleine ondernemers, maar ben tegelijkertijd onder de indruk van hun vindingrijkheid en optimisme in deze tijd van onzekerheid. We kunnen niet meer uit eten. In plaats daarvan wordt er weer tijd uitgetrokken om eens lekker te koken voor elkaar. Een prachtig voorbeeld van mindfulness. De spellen- en bouwpakketwinkels hebben nog nooit zoveel omzet gedraaid. Ook komen mensen eindelijk eens toe aan die klussen die al jaren op de lange baan zijn geschoven: eindelijk eens die badkamer aanpakken, terras schoonspuiten of kinderkamer afmaken. Onze ruimtes krijgen eindelijk de aandacht die ze verdienen.

Oprechte aandacht

We missen elkaar. We beseffen ineens dat we toch niet zo onafhankelijk zijn als we deden voorkomen. Het gevaar van eenzaamheid en afzondering ligt op de loer, er worden zelfs grote pieken in psychische klachten voorspeld. Omdat mensen nu eenmaal sociale dieren zijn, en daar worden we ons nu meer dan ooit bewust van. Waar het contact voorheen altijd in snelheid was, met een chronisch vluchtig karakter, pakken we nu de telefoon om elkaar op te bellen. We skypen, en zijn oprecht blij om te horen hoe het met de ander is. We hebben eindelijk écht tijd om naar elkaar te luisteren.

Klimaatdoelen

Elke dag zie ik meer winkels sluiten, vooral kleding- en schoenenzaken. Logisch ook, het is nu misschien niet zo’n goed idee om te gaan shoppen met de sociale quarantaine waarin we zitten. Bijkomend voordeel? Er wordt een stuk minder geconsumeerd. En laat de kledingindustrie nou één van de meest vervuilende zijn, is dat helemaal niet zo erg nu.

In lijn daarvan: hebben jullie toevallig de laatste dagen al eens omhoog gekeken op een heldere nacht? Zoals een vriendin van het omschreef: het is alsof de sterren zijn afgestoft, ze schitteren fel aan de hemel. Niet zo gek nu veel auto’s op hun plek blijven, en de vliegtuigen aan de grond. Wie weet worden die klimaatdoelen dan tóch nog gehaald, en dat zou dikke winst zijn.

Mindfulness

Nu we met z’n allen meer dan ooit thuis zitten, waarderen we het des te meer dat we nog lekker naar buiten kunnen. Hoewel het een slecht plan is om hier de drukte op te zoeken, is het buiten zijn, in de natuur zijn en in beweging zijn wél heel verstandig. Nog een mooi voorbeeld van mindfulness: genieten in het hier en nu, met misschien wel tijd voor goede gesprekken, en aandacht voor je omgeving.

Saamhorigheid

Dan heb ik nog niet genoemd dat er in deze tijd ook ontzettend veel initiatieven worden gestart om anderen te helpen. Het opvangen van kinderen, terug de zorg ingaan, het uitlaten van de hond van de buren of halen van een boodschap… Het naaien van mondkapjes, doneren van babyfoons en andere medische hulpmiddelen, het bieden van een luisterend oor voor de ouderen… Je kunt het zo gek niet bedenken of het wordt aangeboden, geregeld of georganiseerd. Hartverwarmend en ook hoopgevend. Deze goede daden zijn een voorbeeld voor veel anderen, en geven het gevoel van vertrouwen en saamhorigheid in een tijd waarin we ons onzeker en angstig voelen.

Ik ben benieuwd of jullie nog andere positieve bijwerkingen hebben ontdekt afgelopen dagen? Hier kwamen mijn vriendinnen alvast mee:

• Uitslapen (als je tenminste geen kinderen hebt)
• Geen gehaast meer ’s ochtends
• Geen brooddozen meer vullen
• Je hoeft je kinderen niet weg te brengen, dus heb je meer aandacht voor verbinding en hechting
• Je ziet je kind vaker (vooral leuk voor de fulltime werkende ouders)
• Minder stress van je werk, als het werk door de situatie is teruggelopen
• Minder hektiek in de week omdat het halen/brengen, sporten, kinderfeestjes, etc. wegvallen

Het bericht De positieve bijwerkingen van het coronavirus verscheen eerst op Michelle Houtman.

Dit is deel 2 in de reeks over de werking van symbooldrama. Een door mij geliefde behandelmethode, die ik veelvuldig toepas. Het werkt goed, snel en is een vriendelijke manier voor zowel kinderen en volwassenen om aan verschillende problemen te werken. In deel 1 schreef ik over hoe ik met de dagdroom begin en hoe dit kan helpen je emoties te reguleren. Uiteindelijk werkt dit vaak als een herstel van eerdere, onopgeloste problemen.

Het begint met aandacht

Dat herstel gebeurt doordat je er samen met de therapeut aandacht voor hebt. In een veilige omgeving, waar je je dapper genoeg voelt, waar je gesteund en begrepen wordt en het dit keer in de therapie goed laat aflopen. De therapeut heeft daarom de taak om heel accepterend, begripvol en zonder oordeel mee te leven met wat je als cliënt doormaakt. En dat kan van alles zijn: hele fijne gevoelens, van alles waar je zo naar verlangt, of wat je mist, maar ook rotgevoelens, die nu goed verwerkt kunnen worden. En heel vaak is het een beetje van allebei: tegelijkertijd zijn er fijne en onprettige gevoelens.

Symbool voor het leven

De therapievorm heet symbooldrama, omdat alles wat in de dagdroom gebeurt, symbool staat voor het leven. Het heerlijke weer kan symbool staan voor je vrolijke bui, de enorm hoge berg kan symbool staan voor iets waar je als een berg tegenop ziet. Voor iedereen is dit verschillend. Het is niet de bedoeling dat ik ga zeggen wat ‘dingen betekenen’. Een kind (of een ouder) mag zélf de betekenis geven aan de dagdromen. Dat maakt de methode ook prettig, omdat er geen oordeel aan vast hangt.

Je eigen betekenis

Veel jongeren doen dit zonder uitleg al uit zichzelf. Zo was er eens een meisje van 16, met wie ik een dagdroom deed. Ze stelde zich een boom voor: “nou gewoon, een boom, met een dikke stam. In de herfst, met alle gekleurde blaadjes op de grond”. Het is normaal dat kinderen en ook volwassenen, wat argwanend reageren op hun eerste kennismaking met symbooldrama. Toch probeer ik het vaak met ze uit, wat tot mooie processen leidt. Zo tekende dit meisje uiteindelijk haar boom. Toen ik er samen met haar naar keek, zei ze ineens: “ja, eigenlijk is dit ook wel een beetje hoe ik ben. Al die gekleurde blaadjes op de grond. Ze zien er mooi uit. Ik speel ook vaak mooi weer, maar je ziet niet de wortels die eronder zitten. Die wortels… misschien is dat wel hoe kwetsbaar ik me soms voel. Ik bedek ze liever”. En dat vind ik een feest, als cliënten zélf inzicht krijgen in deze processen.

“Al die gekleurde blaadjes op de grond. Ze zien er mooi uit. Ik speel ook vaak mooi weer, maar je ziet niet de wortels die eronder zitten”

Uitwerken

Na de dagdroom geef ik een uitwerkopdracht. Meestal laat ik dit tekenen. Ik heb ook een ezel in mijn behandelkamer. En als ik straks mijn eigen praktijk heb, wil ik de mogelijkheden voor de verwerking verder uitbreiden. Nu kunnen mijn cliënten tekenen, krijten, verven en kleien. Waarom ik dat doe? Of deze manier wordt er een vertaalslag gemaakt van de binnenwereld naar het concrete, het tastbare. Vaak is de dagdroom heel puur en grillig. Er gebeurt van alles. Bij het tekenen wordt als het ware weer verder gereguleerd: je bepaalt zelf wat je tekent en op welke manier.

In de volgende blog zal ik verder ingaan op deze complexe maar fascinerende behandelmethode. Dit betreft deel 2 in een reeks over hetzelfde onderwerp.

Het bericht Wat is symbooldrama? Deel 2 verscheen eerst op Michelle Houtman.

Elke week voer ik deze gesprekken. Dagelijks soms. Ouders die vol ongeloof aanhoren hoe voorbeeldig hun kind zich op school gedraagt terwijl het thuis de boel bij elkaar schreeuwt, kleine broertjes in elkaar timmert, constant een weerwoord heeft of knetterbrutaal is. Met bosjes komen ze bij ons: ouders van kinderen waarvan hun kind soms wel een andere persoonlijkheid lijkt aan te nemen in andere situaties. Om gék van te worden af en toe. Soms smeken deze ouders in het geniep of hun kind nu eens as-je-blieft óók rete-irritant willen zijn bij de juf. Want dan snapt ze eindelijk eens waar zij het de godganse dag mee te stellen hebben. Om het maar even met krachttermen duidelijk te stellen. En weet je, lieve ouders: I feel you!

Voorbeeldig?

Ik heb er namelijk ook zo eentje thuis. Ze heeft nog nét geen halo boven haar hoofd als ze een dagje doorbrengt met onze nanny of bij opa en oma wordt afgeleverd. Voorbééldig is ze. De hele dag krijgen we berichtjes: ‘wat een lieverd, ze luistert zo goed!’, en: ‘ze is zo zoet, ze huilt nooit!’, of: ‘je hoeft maar je stem te verheffen, of ze luistert al!’. Jaja. Nou, niet bij ons dus. Want oma of de nanny is nog niet eens uit het zicht of de halo wordt ingeruild voor 2 duivelshoorntjes, zo lijkt het.

Wolf in schaapskleren

Madam praat nog steeds amper, maar dat neemt niet weg dat ze exact duidelijk kan maken wat ze wil. En hoe! Ze laat het kaas niet bepaald van haar brood eten. Als er een schaaltje druifjes op tafel staat waar broer- of zuslief van eten, krijgen ze het te horen: “nee! MIJ!” wordt er herhaaldelijk geschreeuwd. En als dat niet voldoende is, grijpt ze gewoon iets vast waar ze haar zinnen op heeft gezet. Serieus, het lijken wel zuignappen! Met man en macht lukt het om de vingers los te pellen. Maar alleen thuis hè? Is ze ergens bij onbekenden, dan steelt ze alle harten. Met haar blonde piekhaartjes, grote blauwe ogen en haar vingers in haar mond, waar ze verlegen op sabbelt. Wat een doetje. En wat een wolf in schaapskleren.

Je krijgt er zoveel voor terug!

We hebben een keuken zonder bovenkasten. Spijt van tot aan m’n tenen inmiddels. Want met een gemiddelde van 6x per dag leeggeschudde pakken hagelslag, havermout, suiker of rozijnen van de vloer vegen, ben ik er wel een beetje klaar mee. Mijn nanny vroeg zich blijkbaar laatst af waarom nou steeds de halve inhoud van de carousselkast op het aanrecht stond, en borg alles weer netjes terug op in de kast. En zo kon ik de dag erna weer 40x havermout tussen de plinten zuigen en vastgestampte cranberry’s van de grond pulken. Heerlijk die kinderen, je krijgt er zoveel voor terug!

Als de kat van huis is…

Zoals een kinderstoel die al ongeveer een halfjaar dwars op de grond ligt. ‘Waarom?’ Vroegen de oma’s en andere mensen zich fronsend af. Nou mensen, omdat Signe deze handige triptrapstoel gebruikt als keukentrap, om via de kinderstoel o.a. op de eettafel, in haar eigen (ikea) kinderstoel of de buffetkast te klimmen. Dáárom. Vervolgens wordt ik met grote ogen aangekeken, waarop de reactie der reacties volgt: “dat doet ze bij mij echt nooit!”. Nee bij jullie niet nee, maar zoals het spreekwoord luidt: “als de kat van huis is, dansen de muizen”. Nouja, ongeveer dan. Signe danst in ieder geval wel letterlijk op de eettafel.

Kinderslot

Ten einde raad struinde we internet en prenatals af op zoek naar een geschikte sluiting voor de carousselkast. Een magneetslot werkte helaas niet op deze draaiende variant. Uiteindelijk heeft Steef een andere constructie bedacht en lukt het Signe niet meer om deze kast open te krijgen. Dat maakte haar even flink boos, maar algauw koos ze eieren voor haar geld. Sindsdien heeft ze geleerd hoe ze de normale kindersloten open krijgt. Haar nieuwe hobby is nu de servieskast leeghalen.

Spelen

Maar ze heeft nog meer hobby’s hoor, ze verveelt zich zelden. Op dagen dat wij er niet zijn, kan ze heel lief spelen, heb ik begrepen. Op dagen dat wij er wél zijn, gooit ze het liefst bekers met vloeistof ondersteboven. Ze is gelukkig niet kieskeurig: melk, water, limonade, soep… het is haar om het even. Als ze er vervolgens maar hard met haar handen in kan slaan. Yoghurt werkt trouwens ook goed, wat dat aangaat.

Klimmen

Oh, en heb ik al verteld van haar klimtalenten? Zit vast in de familie. Het liefst gebruikt ze stoelen, zoals de eerder genoemde triptrapstoel, maar ook de kleine kinderstoeltjes zijn favoriet. Ik breek dagelijks mijn nek over deze ondingen, omdat Signe als een soort wedstrijdschaatster door de woonkamer zoeft achter een stoeltje aan. Om bijvoorbeeld het glaswerk uit de hoge vitrinekast te halen, het gasfornuis aan te steken, pannen van het aanrecht te trekken of via het stoeltje op de verwarming te klimmen. Ik heb al meermaals mijn hart vastgehouden toen ze een poging deed over het traphekje heen te klimmen (naar beneden dus).

Gooien

Daarover gesproken, het naar beneden gooien van zaken is ook interessant. Het zal vast iets natuurkundigs zijn: het ontdekken van zwaartekracht, luisteren naar de effecten als de spullen neerkomen en tenslotte getrakteerd worden op een geërgerd gemopper van moederlief, inclusief getergde uitdrukking. Schoenen, lege flessen, speelgoed, wasgoed, you name it, Signe gooit het naar beneden. Maar uiteraard pas als ik bijna klaar ben met het opruimen van het afval dat ze uit de vuilnisbak op de grond heeft gegooid, of de tijdschriften weer aan het opstapelen ben.

Dat doet ze anders nooit!

Ik was dan ook verrast en verbaasd te merken dat het onze nanny en andere betrokkenen op de één of andere manier wél lukte om nog iets anders te doen dan op Signe te letten. Want, zo krijg ik keer op keer weer te horen, bij hun doet ze dat allemaal nóóit! De stoeltjes blijven op hun plek, kasten dicht, ze stopt direct als je iets zegt. Eigenlijk doet ze gewoon niks van al die streken. Hoe kan dat toch?

Vreemde ogen dwingen?

Vreemde ogen dwingen? Bij ons voelt ze zich het meest vrij dus laat ze zich het meeste gaan? Of krijgt ze bij anderen andere (meer) aandacht dan bij ons, zoekt ze misschien op deze manier de aandacht? Ik kan het me bijna niet voorstellen, omdat mijn vrije dagen bijna volledig worden beslagen door ‘met Signe bezig zijn’. In ieder geval weet ik nu hoe het is voor al die ouders, die zich bij elk ouderavondgesprek afvragen of de leerkracht wel over het goeie kind vertelt. Aan de andere kant ben ik blij dat ze zich bij anderen blijkbaar wel gedraagt. Want, zoals ik ook andere ouders geruststel: als je kind het daar wel kan, beschikt het in ieder geval over die vaardigheden. Is er toch nog hoop, gelukkig!

Het bericht Gaat dit over hetzelfde kind!? verscheen eerst op Michelle Houtman.

Een tijdje terug zat ik bij de kapper. Het was rustig, want ik ging op een doordeweekse dag, zomaar overdag. Ik had namelijk een zeldzame vrije dag zonder kinderen. Toen ik bij de kapper binnen stapte, was er nog één klant aan het afrekenen. Althans, dat was geloof ik de planning van de kappers, maar de betreffende mevrouw dacht er anders over.

Je verhaal kwijt aan de kapper

Zodra ik de deur had opengeduwd, kwam er een stortvloed aan verhalen over me heen, waar ik – of ik nou wilde of niet- direct getuige van was. De vrouw vertelde honderduit over haar wel en wee uit haar relatie en klaagde steen en been over alles wat maar ter sprake kwam. Toen de kappers haar eindelijk zo ver hadden om te betalen en haar jas te laten aantrekken, zag ik aan hun grimas dat ze intussen behoorlijk klaar waren met deze onthullingen van hun openhartige klant.

Niet-praten-stoel

Grinnikend ging ik op de stoel zitten en zwijgend wachtte ik tot de kapper zover was om zich op mij te richten: dat was hetzelfde moment als dat de andere klant eindelijk naar buiten liep. De kappers slaakten een diepe zucht en zochten direct steun bij elkaar: ‘jeetje, wat kan zij kletsen!’ en: ‘dat is bepaald geen type voor een “niet-praten-kappersstoel”‘. Een ‘niet-praten’ stoel? Vroeg ik hardop. Ja, die bestonden. Voor mensen die geen gezeur wilden van de kapper tijdens een knipbeurt. Die geen ongemakkelijke gesprekjes wilden voeren. Het leek erop dat de kappers in dit geval eerder zelf in deze stoel hadden willen zitten.

Geen sociaal leven

Toch hadden ze ook wel met deze klant te doen. Ze was zo alleen, haar knipbeurt eens in de zes weken was zo’n beetje het enige uitje buitenshuis. Op de vraag van de kapper “ga je nog wat leuks doen vanavond?” had ze gereageerd met: ‘oh gewoon in pyjama op de bank en tv kijken zoals altijd’. Blijkbaar had deze vrouw amper een sociaal leven en leefde ze volledig op onder de aandacht van de kappers.

Hulp dichtbij

En terwijl ik geknipt werd, bedacht ik me hoe belangrijk zulke dingen eigenlijk zijn. De gewone dingen van het leven. Vanuit de overheid en de gemeente wordt gepromoot de hulp dichtbij te zoeken. Het liefst door het netwerk, de buurt, de vereniging, de coach, de buurvrouw, of wie dan ook. En zo blijkt, in dit geval, de kapper daar ook een rol in te vervullen. Hoewel het deze meiden koppijn bezorgde en ze klaagden dat ze ‘vooral niet teveel van zulke klanten’ moesten hebben, beseffen ze misschien niet welke belangrijke rol ze misschien vervullen voor sommige kwetsbare mensen.

Het belang van aandacht

Wie weet is deze vrouw inderdaad één van de kwetsbare mensen in de samenleving, die door haar regelmatige kappersbezoekjes echter weer zo wordt opgeladen, dat de stap naar de hulpverlening uiteindelijk niet nodig blijkt. Misschien geven de kappers haar wel de aandacht, tonen ze interesse, geven zij de ontspanning door het gefrunnik aan de haren, het masseren tijdens het wassen, en geven zij haar eventjes het gevoel belangrijk te zijn. De moeite waard. Kan zij zichzelf eventjes weer waarderen, genieten van haar nieuwe kapsel, wordt haar zelfbeeld weer opgevijzeld en neemt haar zelfvertrouwen toe.

Voorkomen van problemen

Dat neemt natuurlijk absoluut niet de zin en het nut weg van de GGZ, maar geeft wel aan dat daarnaast ook de kleine dingen grote resultaten kunnen hebben. Dat er vooral ook veel voorkómen kan worden, soms zelfs ongemerkt, zoals in dit geval. En voor de één is dat het sporten, voor de ander de complimentjes van de leerkracht, en voor de derde de onverdeelde aandacht tijdens een bezoek aan de kapper.

De kapper als hulpverlener

Het gesprek kwam algauw op mijn werk terwijl ik in de stoel zat. En terwijl ik uitlegde wat mijn werkzaamheden inhielden, welke problematiek ik soms tegenkwam en mijn doelgroep een beetje beschreef, bemerkte ik herkenning bij de vrouw die ondertussen mijn haren knipte. Ze vertelde over kennissen met soortgelijke problemen, hoe zwaar ze het vond en hoe zwaar het haar leek om zulk werk te doen. Dat ze het niet zou kunnen, mentaal niet aan zou kunnen. En het enige dat ik dacht, was: meisje, je hebt het net gedaan. Je bent een steun geweest, een vertrouwenspersoon, iemand om op terug te vallen. Je hebt iemand geholpen, zonder dat je het zelf wist.

Het bericht Hulp dichtbij: de kapper als therapie? verscheen eerst op Michelle Houtman.

“Plan het maar op maandagmiddag, dan heeft ie toch gym”. Het is een zin die ik regelmatig hoor en die me steeds meer tegen gaat staan. Cliënten willen, begrijpelijk, hun afspraken zoveel mogelijk buiten school. Maar de praktijk dwingt ons er toe af en toe onder schooltijd een afspraak te plannen. En de reflex van veel ouders is dan om deze momenten te plannen op momenten van gymnastiek op school. In de veronderstelling dat dit het minst belangrijke vak is. In de veronderstelling dat er in de lessen zoals rekenen en taal pas écht geleerd wordt. For your information: dit klopt niet. Sterker nog, wanneer je kind moeite heeft om goed mee te komen op school, kun je hem of haar maar beter regelmatig laten sporten! Want sporten is niet alleen goed voor je gezondheid, sporten maakt je slim!

Sporten maakt slim!

Wanneer je nog niet overtuigd bent om de afspraken voortaan om de gymlessen heen te plannen, volgen hier de voordelen en effecten van sporten op een rijtje:

1. Sporten is goed voor je humeur, doordat de aandacht wordt verschoven van zorgen naar lichamelijk bezig zijn.
2. Door sporten produceer je dopamine, wat o.a. parkinsonklachten tegen gaat en je controle over bewegingen verbeterd. Daarnaast komt er trypofaan vrij, die helpen emoties te verwerken en grofweg dezelfde effecten hebben als antidepressiva (maar dan zonder schadelijke bijwerkingen!).
3. Door te sporten neemt stress af, doordat de cortisolhuishouding weer op peil komt. Dit is gunstig voor doelgericht gedrag en oproepen van informatie uit je geheugen.
4. Op de lange termijn maakt sporten het brein jonger: er komt meer grijze stof in de hersenen waardoor bijvoorbeeld de voorste gebieden (frontale cortex) beter werken. Deze gebieden heb je nodig voor doelgericht gedrag, plannen, organiseren, en andere complexe vaardigheden.
5. Op de lange termijn maak je nieuwe hersencellen aan, waardoor je brein vitaal blijft en je geheugen goed of zelfs beter gaat werken.
6. Door aan je conditie te werken wordt de verbinding tussen de zenuwcellen beter, waardoor informatie gemakkelijker tussen gebieden kan worden overdragen.
7. Regelmatig sporten verbetert de executieve functies van je kinderen. Uit verschillende onderzoeken blijkt dat er een grote verbetering te zien is in de aandacht (concentratie), het lange termijngeheugen en het werkgeheugen. Dus zéker voor kinderen die hier moeite mee hebben, is sporten aanbevolen!

Zoektocht naar de juiste sport

Dit is even een lijstje om te prikkelen, want er volgen komende tijd nog meer artikelen over dit onderwerp. Waarom ik me hier hard voor maak? Ik ben nooit zo opgegroeid met sporten. In tegenstelling tot veel van mijn toenmalige klasgenootjes op de basisschool en middelbare school, had ik geen vaste vereniging, geen tweede ‘basis’ om op terug te vallen. En dat heb ik toch wel eens gemist. Mijn sportervaringen op jonge leeftijd vielen in de categorie ‘blauwe maandagen’ en ‘proeflessen’ en bloedden vaak dood door ‘omstandigheden’. Zat ik op jazz ballet, werd ik ziek toen de uitvoering was. Zat ik op wedstrijdschaatsen, wilde mijn moeder niet naar andere ijshallen rijden toen ik verder kwam. Zat ik op street dance, stopte mijn vriendin er mee. Met andere woorden: sporten kwam niet van de grond.

Uit eigen ervaring: de voordelen

Ook in mijn volwassen leven heb ik altijd gezocht en geprobeerd. Jarenlang heb ik met wisselend succes gefitnessd, maar merendeel van de tijd moest ik mijzelf hier naartoe slepen. Anderzijds genoot ik ervan als ik resultaten boekte, vooruitgang bemerkte. Ik probeerde van alles: bodypump, zwemmen, bootcamp, zumba, fitness, spinning, hardlopen… Tot ik begon bij NatuurlijkSportief en mijn passie vond. Sindsdien ben ik om. Van 0,0 conditie na de geboorte van mijn 3e, naar hardloopwedstrijden en 4 uur sporten per week. En de voordelen die ik merk?

• ik ben sterk, fit, heb weer conditie
• ik ben gelukkig, heb mijn passie gevonden, kijk uit naar de trainingen, lach veel en maak lol met anderen
• ik heb energie, slaap goed, concentreer me beter en heb geen wegtrekkers meer op mijn werk
• ik ben alert, ondernemend, zit vol ideeën en het lukt me beter om deze ook uit te voeren

Gelukkig door bewegen

Kortom, een bewijs dat het lijstje met voordelen van sporten inderdaad klopt. En dáárom maak ik me er hard voor dat kinderen voldoende sporten en bewegen. Natuurlijk geldt dat voor mijn eigen kinderen, maar ik probeer ook anderen hier bewust van te maken. Want zoals ik ook heb ervaren: je beseft pas wat het sporten oplevert, als je het doet. Sporten maakt slim én gelukkig. Plan daarom liever afspraken om de gym-uurtjes heen, ze zijn al zo schaars.

Het bericht 7 redenen om je kind te laten sporten verscheen eerst op Michelle Houtman.

Laatst gaf ik psycho-educatie en mediatietherapie aan een moeder van een zoontje met flink wat brutaal en opstandig gedrag, geclassificeerd met ODD (een gedragsstoornis). Mediatietherapie is therapie via een medium, in dit geval de moeder. Je legt dan dingen uit die de ouders kunnen doen voor hun kind. Psycho-educatie is een stukje informatieverschaffing over het functioneren van het kind en wat het kind nodig heeft in de opvoeding en benadering.

Hij doet het expres?

Deze moeder leidde, net als vele anderen, een druk bestaan. Vier kinderen, man veel van huis, oudste kind vraagt vanwege handicaps veel verzorging, en dan dit aangemelde jongetje met wie ze het flink te stellen had thuis. Het leek wel of hij voelde wanneer zij eindelijk tijd voor zichzelf had, want precies op DIE momenten ging hij lopen etteren en zuigen. En niet gek dat je dan als moeder na een tijdje het idee krijgt dat je kind expres ruzie met je zoekt en je dwars wil zitten. En waarom in vredesnaam?

Ten eerste is het (gelukkig!) een fabeltje dat kinderen hun kinderen expres dwars zitten. Dus “hij doet het er om!” gaat niet op, al voelt het soms nog zo. Maar dat heeft uiteindelijk vaak meer met jezelf te maken dan met je kind. Maargoed, dat is een hele andere discussie.

Doordrammen en zeuren

In ieder geval leek dit jongetje op de meest vervelende momenten aandacht te vragen. Stond de moeder druk te koken, bleef hij net zo lang om iets lekkers zeuren tot ze toegaf. Had ze net alle kinderen op bed gelegd, kwam hij weer om de hoek kijken en klagen dat het te heet was, hij dorst had, moest plassen, etc. Gék werd ze er van! En heel eerlijk? Die momenten herken ik natuurlijk ook dondersgoed uit mijn eigen leven: zit je net lekker op de bank, begint er eentje te huilen!

Eén op één tijd

Maar hoe ga je er mee om? Soms is het voor mij makkelijk praten, aan de andere kant van de tafel. Maar ik besef, zeker nu ik zelf 3 kinderen heb, dat het echt niet eenvoudig is om de dingen die we bespreken in de praktijk uit te voeren. En daarom is mijn bewondering voor de bereidheid, de motivatie en inzet van deze moeder (en vele anderen) des te groter. Want ze besefte, door onze gesprekken, dat haar zoontje eigenlijk alleen maar graag bij haar wilde zijn. Dat hij haar aandacht opeiste, omdat haar aandacht het grootste goed was voor hem. En door haar drukke leven, met de verzorging van de kinderen, het huishouden en alles wat erbij komt kijken, schoot het geven van deze kostbare één op één tijd erbij in.

Kwetsbaar

Wanneer je kind, net als de hare, steeds maar streken uithaalt, niet luistert, de grenzen opzoekt en overgaat, dan krijgt het heel vaak negatieve aandacht: niet doen, hou op, stop daar mee, doe eens normaal, gedraag je eens, wees stil! Deze moeder was het merendeel van de tijd brandjes aan het blussen en crisisinterventie aan het plegen. Maar ineens begreep ze, dat onder al die ondeugende acties, het stoere, brutale en soms ronduit slechte gedrag van haar zoontje, ook een kwetsbaar, klein jongetje zat. Die ook zocht naar bevestiging, trots, waardering en erkenning. Die graag samen een boek leest, spelletjes speelt, grapjes maakt of samen op pad gaat.

Geen scheidsrechter meer

En zodoende paste ze haar gedrag aan. Ze begreep dat zijn ongewenste gedrag een noodgreep was, dat het zijn manier was van aandacht vragen, dat hij niet de tools had om het anders te doen. Wanneer hij en zijn brusjes ruzie maakten, reageerde ze kalm. Ze stopte met scheidsrechter spelen en negeerde zijn gedrag waar ze kon. En waar ze het zag, hoe klein ook, prees ze hem. Wat ze als vanzelfsprekend zag, benoemde ze nu: bedankt dat je meteen naar beneden komt, wat fijn dat je direct hebt geluisterd.

Stress en rustig reageren?

Het klinkt simpel, maar dat is het niet. Sterker nog, als je op de meest drukke en cruciale momenten wordt getergd en getriggerd, is het heel logisch en menselijk dat je geïrriteerd of boos reageert. ‘Blijf kalm’ lijkt dan mijlenver weg. Als iemand tegen mij zegt “rustig!” op het moment dat ik gestresst ben, is dat olie op het vuur. Op het moment dat je onder druk staat of stress ervaart kún je immers niet rustig reageren. Of niet vanzelf in ieder geval. Je brein gaat dan namelijk in een andere stand staan (het reptielenbrein, waarover later meer), waardoor het nodig is zo snel mogelijk weer kalm te worden om zinnig te kunnen reageren.

Van wie is het probleem?

Het helpt dan om te beseffen dat het gedrag van je kind, zoals bij dit jongetje, geen onwil is. Als je meer begrip en acceptatie hebt, kun je rustiger reageren. Je voelt je immers minder persoonlijk aangevallen: je snapt dat dit een probleem van je kind is, en niet van jezelf. Dit perspectief nemen of inleven in de ander, is daarom heel handig om de zogenaamde negatieve spiraal te doorbreken.

Positieve spiraal

Dat merkte deze moeder ook. Toen ze de aandacht verlegde van zijn negatieve gedrag naar de uitzonderingen van goed gedrag, zag ze dat hij rustiger werd. Hij voelde dat hij meer gezien werd door zijn moeder, en dat maakte hem trots. Andersom had de moeder meer begrip voor hem, kon ze zien dat hij zijn best deed en werd ze blijer van het geven van de complimenten, hoe zeldzaam ook. Het begin van een positieve spiraal was een feit.

Het bericht Van negatieve aandacht naar meer begrip verscheen eerst op Michelle Houtman.

Zo, dat is een mond vol. Het gaat over vaardigheden zoals:

• aandacht en concentratie
• werkgeheugen
• plannen en organiseren
• ordenen
• zelfbeheersing en gedragsregulatie
• emotieregulatie
• flexibiliteit
• timemanagement
• evalueren en reflecteren

De feiten

Nu eerst maar de feiten op een rijtje over dit boek:

• Titel:  ‘Zeg nee! Gedrag in goede banen leiden door het versterken van executieve functies’
• Auteur: Ellen Luteijn
• Uitgever: Pica
• Publicatiedatum: 2013
• Aantal pagina’s: 160
• Prijs: nu €5,99 bij Pica, voorheen €19,95

De pluspunten:

• leest gemakkelijk weg
• overzichtelijk en helder geschreven, per leeftijdsfase
• voor elke leeftijd specifieke tips
• theorie is begrijpelijk gemaakt
• handig overzicht achterin met de executieve functies en tips verzameld
• er zitten nieuwe en originele invalshoeken in de tips, zoals het benoemen en verwoorden bij peuters (hier ben ik groot voorstander van!) en het bij je dragen van je baby in de draagdoek of draagzak (ook hier zitten veel voordelen voor de ontwikkeling van je kindje aan!)

De minpunten:

• veel tips missen nog een voorbeeld om het verder te verduidelijken en blijven daardoor wat vaag of algemeen
• sommige theorie is zo sterk vereenvoudigd neergezet, dat het soms een wat vertekend beeld geeft van de werkelijkheid
• de voorbeeld schema’s of lijstjes missen vaak ook hier meer concrete stappen om ze goed te kunnen gebruiken in de praktijk

Waar ik niet helemaal achter sta:

• het boek adviseert gebruik te maken van time-outs, om je kind zelf rustig te laten worden. Uit onderzoek en uit eigen ervaringen blijkt echter steeds meer dat dit geen wenselijke interventie is (hierover later meer!)
• het boek gaat er van uit dat training helpt. Ik geloof dat training inderdaad kan helpen bepaalde vaardigheden te versterken, zoláng er wordt getraind: wanneer een kind hiermee stopt, valt deze weer terug naar het oude niveau. Ik geloof dan ook niet dat een kind die zwak scoort op één of meer executieve functies door training, goed zal gaan scoren.

Eerste indruk

‘Zeg nee!’ leest gemakkelijk weg. Het is een dun en overzichtelijk boekje. Als je het openslaat zie je de accentkleur groen, waarin bijvoorbeeld de tabellen, overzichtjes en illustraties zijn getekend, wat fris oogt. De schrijfstijl is gemakkelijk te volgen, zonder onnodige vaktermen. Via de inhoud vind je snel de informatie die je nodig hebt.

Opbouw van het boek

Het boek is opgebouwd in twee delen: het eerste (korte) deel geeft een hele bondige en eenvoudige uitleg over executieve functies. Hierin wordt duidelijk gemaakt wat dat precies zijn. Eenvoudig gezegd zijn dit vaardigheden die iedereen in meer of mindere mate heeft en gebruikt bij het aansturen van zijn gedrag. Dit geldt zowel voor schoolse taken of je werk, als voor goed functioneren in sociaal opzicht.

De uitleg en theorie in het boekje is denk ik expres heel simpel gehouden. Uiteindelijk gaat het namelijk over complexe hersenfuncties, die niet zo 1 2 3 uit te leggen zijn. Het boek doet een goede poging het toch begrijpelijk te maken, onder andere aan de hand van fictieve casussen. Dit roept soms echter ook meer vragen op naar verdere uitleg.

Het tweede deel van het boek betreft het praktische gedeelte: hierin wordt per hoofdstuk een leeftijdsfase behandeld waarin wordt genoemd hoe je als ouder je kind kunt helpen de executieve functies te verbeteren. De fases die aan bod komen zijn: baby, peuter, schoolkind, puber en jongvolwassene. Het hoofdstuk van de jongvolwassene is aan de jongvolwassene zelf geschreven, de rest van de hoofdstukken aan de ouders. De tips van de jongvolwassene bleven voor mijn gevoel erg algemeen, waar die in de basisschoolleeftijd meer aandacht kregen.

Zelftests en checklists

Elk hoofdstuk eindigt met een kleine zelftest, die vooral checkt in hoeverre je al op de goede weg bent in het stimuleren van de executieve functies bij je kind. Dit is een leuke afwisseling van de teksten en geeft ook suggesties om mee aan de slag te gaan.

Wat ik niet helemaal kan plaatsen, is de titel van het boek. De auteur legt uit dat het nee zeggen belangrijk is om als kind niet onbegrensd op te groeien en daardoor een gebrek aan zelfsturend gedrag te ontwikkelen. Maar de tips die zij vervolgens aandraagt, zijn breder dan het leren ‘nee zeggen tegen jezelf’. Ik vind de titel daarom enigszins misleidend en beperkend voor de inhoud van het boek.

Vertaalslag naar de praktijk

Toen ik het boek las, dacht ik regelmatig: dat is iets om zelf ook eens op te letten. Het is afgestemd op de wereld van nu, dus besteedt ook aandacht aan bijvoorbeeld telefoon- en tabletgebruik van ons als ouders. De tips die aan het eind van elk hoofdstuk worden opgesomd, kan ik met mijn kennis wel vertalen naar de praktijk. Maar ik denk dat het voor veel ouders nog zoeken is hóé ze dan precies kunnen worden toegepast. In het boek ‘Slim maar…‘ wordt dit naar mijn idee met meer concrete uitleg gedaan. Als ik het boek in onze praktijk zou gebruiken, zou ik de tips dus toelichten met voorbeelden.

Conclusie

Kortom, een handig en overzichtelijk boekje, waar je snel per leeftijdscategorie beknopte informatie vindt over de verschillende executieve vaardigheden van je kind en hoe je deze kunt stimuleren. Het vraagt wel om een vertaalslag om de tips ook echt toe te kunnen passen in de praktijk. Wanneer je al verder bent ingelezen in de theorie van executieve functies, lukt dit misschien beter. Voor de huidige prijs is het echter een prettig boekje om erbij te hebben. Op de website kun je bovendien handige planners en lijstjes downloaden voor eigen gebruik.

Het bericht Review: “zeg nee!” over executieve functies verscheen eerst op Michelle Houtman.

Oké oké ik chargeer een beetje, maar toch heb ik het gevoel dat er tegenwoordig wel heel gemakkelijk over wordt gepraat: “mijn buurmeisje heeft ook ADHD en die moeder zei dat onze zoon toch zó op haar dochtertje lijkt”, “ik deed een test op internet en daar kwam uit dat ik ADD had”, ‘ik praatte er met een klasgenootje over, die heeft ook ADHD en ik heb precies hetzelfde als hij kwam ik toen achter”.

Belangrijkste kenmerken

Ja. Het is een feit dat dit “ADHD-achtige gedrag” inderdaad vaak voorkomt. En dat is ook niet gek. De meest voorkomende kenmerken zijn namelijk de volgende:

• aandachtsproblemen
• impulsiviteit
• hyperactiviteit

Met name die eerste zorgt voor herkenbaarheid alom. Denk in de trant van je niet kunnen concentreren, dingen vergeten, spullen kwijtraken, snel afgeleid worden, etc. Maar ook de motorische onrust is bij veel mensen aanwezig: friemelen, wiebelen, niet goed stil kunnen zitten, etc.

Geen ADHD, maar…

Is er echt een toename van ADHD? Ik betwijfel het. Het ADHD-achtige typ ik met opzet: het gedrag doet denken aan ADHD, maar is het dat ook? In de praktijk hebben bijna alle kinderen die bij ons komen wel één of meer van bovenstaande ‘klachten’. En als duidelijker wordt wat er speelt, is dit ook vaak goed verklaarbaar. Het zoeken naar de oorzaak van de klachten is daarom een absolute must. Waar kun je zoal aan denken?

• Trauma: door onverwerkte trauma’s na bijvoorbeeld ingrijpende gebeurtenissen of een moeilijke jeugd, zijn mensen som hyperalert en daardoor snel afgeleid.
• Angst: als je angstig bent en je omgeving goed in de gaten houdt, kun je je niet goed concentreren op andere dingen. Deze kinderen moeten zich immers schrap zetten tegen ‘gevaar’.
• Depressie: wanneer je echt somber bent en in de put zit, verlies je je interesse en kan je het niet opbrengen je ergens voor te concentreren. Je hebt je kop er niet bij en bent verstrooid, vergeet dingen, bent dromerig, etc.
• Hechtingsproblemen: kinderen die een problematische hechtingsstijl hebben, kunnen zich nooit helemaal veilig en vertrouwd voelen en hebben constant een hoger stressniveau. En in stress is het logisch dat je onrustiger bent en je niet goed kunt concentreren.
• Stress of burn-out: zoals hierboven al genoemd, kun je tijdens stress dezelfde klachten krijgen.
• Onvoldoende uitdaging: sommige kinderen worden druk en raffelen hun werk af, zijn er niet bij omdat ze verveeld zijn of dingen te makkelijk vinden, wat overkomt als concentratieproblemen.
• Overvraging: andersom kunnen sommige kinderen afhaken als er teveel van hen wordt verwacht dat ze niet kunnen waarmaken. Ze gaan dan andere dingen doen tijdens de les, gaan clownesk gedrag vertonen, etc.
• Echtscheiding: ja, helaas kan echtscheiding ook leiden tot ‘adhd-achtig gedrag’, omdat een kind stress ondervindt van bijvoorbeeld spanningen tussen de ouders, op de breng-/haalmomenten of omdat het nog stoeit met loyaliteitsconflicten of de ingrijpende veranderingen als gevolg van de scheiding.
• Slaapproblemen: een veelvoorkomend probleem en vaak vergeten. Slaap is een basale levensbehoefte. Gebrek aan (goede) slaap heeft effect op het totale functioneren. Kinderen met slaaptekort worden vaak druk en ‘hyper’.
• Andere oorzaken binnen het gezin: de oorzaken zijn legio. Denk aan mishandeling, huislijk geweld, financiële zorgen, te kleine huisvesting, werkloosheid, problematiek van de ouders, misbruik, de geboorte van een broertje of zusje, verhuizing, etc.
• Andere oorzaken binnen het kind zelf: ook hier zijn de invloeden eindeloos. Denk aan temperament, karaktereigenschappen, veerkracht, gevoeligheid, slaapbehoefte, etc.

En de lijst is nog lang niet compleet. Waarschijnlijk vergeet ik nog 100 belangrijke oorzaken, schroom niet me aan te vullen. Wat ik hoop is dat er wat nuance ontstaat: houdt de blik breed, wat kan er nog meer meespelen?

Het bericht Oorzaken van ADHD-gedrag verscheen eerst op Michelle Houtman.