Ik las laatst het boekje ‘woorden van Boeddha’, waarin ik getroffen werd door een aantal van zijn uitspraken. Ze vielen voor mijn gevoel meer op hun plek in al mijn gepeins en plannenmakerij van afgelopen maanden. Zittend bij ons haardje onder een dekentje, las ik de volgende uitspraken. Ik neem je mee in mijn gedachten hierbij en hoe ik ze plaats in mijn huidige situatie.

Je bent zelf je beste leraar

‘Als een reiziger niemand ontmoet, die zijn meerdere of zijn gelijke is, laat hij moedig volharden in zijn eenzame reis; daar is geen samenwezen met een dwaas.’

Nu wil ik niet beweren dat ik van niemand iets kan leren. Ik denk eerder dat het momenteel zo is dat ik de juiste leraar nog niet ben tegengekomen. En tegelijkertijd leer ik meer dan ooit, door me meer in mijn eigen binnenwereld te verdiepen. Ik denk dat ik ook het meest te leren heb als ik juist alleen ben. Dit heb ik tijdens mijn 10 daagse Vipassana al ontdekt: ik was eenzamer dan ooit, iets wat ik zwaar onderschat heb. Het heeft me doen beseffen dat ik veel meer afhankelijk ben van anderen dan ik dacht. In het noodgedwongen alleen zijn, kwamen ook andere inzichten die waardevol waren. Maar de setting was voor mij niet prettig. Als ik straks op solotocht ga, dan bepaal ik zelf voor een groot deel de omstandigheden, en dat voelt passender. Ik weet nu al dat het alleen zijn in het donker, het niet kunnen delen van ervaringen, last of bijvoorbeeld de tent afbreken, zal ook het nodige teweeg brengen. Ik ben compleet op mezelf aangewezen. Als ik pijn heb, verdwaald ben, me ellendig voel. Ik zie daar op een gekke manier ook naar uit, terwijl ik ook besef dat dit juist mijn grootste leermeester zal zijn. Hetgene dat me aanspreekt, is het onderliggende vertrouwen dat ik er, hoe dan ook, sterker uit ga komen. Ik heb al vaker de grenzen opgezocht en verlegd, en daarmee de ervaring dat ik veel meer kan dan ik denk. Niet alleen ik, iedereen. Maar niet iedereen zoekt nog die ervaring op.

Status en ego zijn niet meer nodig

‘Kennis voert tot gewin, kennis voert tot Nirwana. De leerling van boeddha, die dit doorziet, zal onverschillig zijn voor eerbetoon; hij zal streven naar afzondering van de wereld.’

Wat is dat toch, dat mensen soms streven naar afzondering van de wereld? Dat pelgrimstochten en thruhikes steeds populairder worden, als een bron van zingeving? Ik vermoed dat het terugtrekken uit de maatschappij en je eigen, vertrouwde omgeving, je in een andere modus plaatst, waardoor je gedwongen wordt op een andere manier tegen het leven en gebeurtenissen aan te kijken. Het helpt om anders, meer flexibel te gaan denken en ander gedrag uit te proberen, simpelweg omdat je in een situatie zit waarin je oude gewoontes, neigingen en patronen niet meer toegepast kunnen worden. Je valt daarmee als het ware door de mand, tenzij je je aanpast. In deze uitspraak van Boeddha is afzondering van de wereld misschien een gevolg van kennis en verlichting, maar voor mijn gevoel kan het beiden kanten opgaan: in afzondering leven, al is het maar een poosje, kan helpen om tot kennis en inzichten te komen. Om zaken meer in perspectief te plaatsen. Om alles wat je vanzelfsprekend neemt, met dankbaarheid te benaderen. Om weer te herinneren wat er écht toe doet. Ik verwacht niet direct dat ik, of welke langeafstandswandelaar dan ook, verlicht terug kom, maar misschien wel in een laagdrempelige, praktischere uitleg: het is een verlichtende gedachte als je beseft maar weinig nodig te hebben, dat je dingen kunt wegstrepen die er bij nader inzien toch niet toe doen. Het helpt, vermoed ik, relativeren.

Moderne nomaden?

‘De wijze moet de duisternis verlaten en het licht volgen. Zijn huis verlatende en huisloos zwervend, moet hij vreugde zoeken in de eenzaamheid, waar het moeilijk scheen vreugde te vinden.’

De duisternis wordt ook wel als ‘huis’ vertaald. De wijze moet zijn huis verlaten en het licht volgen. Het is een intrigerende zin. Wat ik eruit haal is dat het verlaten van je huis, en meer gaan zwerven zonder vaste verblijfplaats, je wijzer kan maken. Het is toch bijzonder dat er staat dat je in plaats van thuis te blijven, het licht moet volgen. Alsof ‘thuis’ of ‘huis’ een donkere, vervelende plek is. Zo ervaar ik dat niet. En tegelijkertijd herken ik het wél. Ik schreef in mijn blog over de gouden kooi, daar heeft het volgens mij mee te maken. Het huis bind ons, het kooit ons deels. Wat thuis is, zit hem niet in de stenen muren, maar veel meer in een gevoel in jezelf, en wat je verbindt met belangrijke anderen, die het voor jou tot thuis maken. Toch zou ik niet zwervend willen bestaan, ik zou ergens die stabiliteit willen hebben van een eigen plekje, hoe klein ook. Iets om naar terug te kunnen keren. De tweede zin herken ik als een grote uitdaging bij mijzelf: vreugde zoeken in de eenzaamheid, waar het moeilijk scheen vreugde te vinden. Het geeft in ieder geval de belofte dat het mogelijk is, om je goed te voelen in eenzaamheid. Ik heb inderdaad ondervonden dat die eenzaamheid heel erg naar en beklemmend kan voelen, maar ik heb ook een vermoeden dat dit niet altijd zo hoeft te zijn. Ik heb andere ervaringen waarin ik inderdaad prima alleen kan zijn. Ik wil verder onderzoeken en ervaren waar die verschillen dan in zitten.

Verhuizen en emigreren, of loskomen van het bekende?

‘tot inzicht gekomen, gorden zij zich aan. Zij blijven niet in hunne woonplaats; als zwanen die hun poel verlaten, verlaten zij hun huis en hof.’

Waarom zou dit zijn? Ik merk zelf dat ik de laatste jaren inderdaad tot inzicht ben gekomen dat ik veel meer in de natuur wil leven, buiten wil zijn, mijn kinderen lessen wil meegeven over wat echt belangrijk is. Ze weer leren bomen herkennen en onderscheiden, in plaats van fast food ketens aan hun logo’s. Ik ben tot inzicht gekomen dat het belangrijk is zélf actie te ondernemen en niet je vertrouwen buiten jezelf te plaatsen, zeker niet in handen van grote instanties of overheden, omdat de belangen en motieven van hun optreden discutabel zijn, en vaak ver afstaan van wat er in jouw belang ligt. Daarvoor is het belangrijk je intuïtie te leren gebruiken, en die train je naar mijn idee door veel meer in de natuur te zijn, weg van alle prikkels, afleidingen en verstoringen die je waarneming verder vertroebelen. Win-win dus, om meer de natuur in te gaan. En voor mij staat dat trouwens niet gelijk aan je woonplaats verlaten. Die natuur vind ik in mijn geval al in mijn woonplaats. Ik denk dat de Boeddha het hier meer heeft over even afstand nemen van je woonplaats, om je leven meer in perspectief te kunnen plaatsen. Om ook te ontdekken wat er nog meer mogelijk is, om je te helpen inzien hoe het eventueel anders kan. Daarbij kan weggaan, al is het maar tijdelijk, wel behulpzaam zijn vermoed ik.

Het bericht Woorden van Boeddha – deel 1 verscheen eerst op Michelle Houtman.

Een ander ding wat ik steeds meer merk naarmate ik vaker mediteer, is dat ik inderdaad gelijkmoediger kan blijven. Waar ik eerder ergernissen had, als dingen niet snel genoeg gingen, als zaken in de soep liepen, kinderen niet luisterden, etc. kan ik nu vaker (lang niet altijd, maar toch, elke verbetering is meegenomen!) m’n schouders ophalen en de situatie accepteren. Ik blijf vaker gelijkmoedig. In de file staan is niet langer vervelend. Ik leg me er gemakkelijk bij neer en zoek een leuk muziekje op om mee te zingen. Ik kan nu toch niets aan de situatie veranderen.

Relativeren

Als er zaken moeilijk zijn of tegenvaller, als ik me frustreer of frustraties merk bij anderen, dan kan ik gemakkelijker relativeren: het gaat wel over, niks is blijvend. Het voelt nu moeilijk, maar ook dit gevoel gaat voorbij. Die wetenschap stelt me gerust. En het helpt me uitzoomen op de situatie: wat is er nu echt belangrijk, wat doet er echt toe? Ik maak me gewoon minder druk om veel dingen, omdat het in m’n ogen ineens een stuk onbeduidender is. En als die dingen wegvallen, blijft vanzelf over wat wél belangrijk is. Dat helpt me om richting te bepalen.

Elke week een thema

Wat ik verder heel prettig vind aan de cursus, is dat er elke week een thema wordt behandeld. Bijvoorbeeld het gebruik van symbolen, rituelen, lichaamsbewustzijn of over geluk. Hierbij zitten altijd prikkelende vragen en opdrachten, ook om thuis mee aan de slag te gaan. om bijvoorbeeld bij jezelf dingen over het thema te gaan opmerken, of juist iets te gaan uitproberen.

Het helpt om de thema’s meer te integreren in je dagelijkse doen en laten, waardoor het effect van de cursus verder strekt dan alleen tot het mediteren zelf. Elke keer wordt er ook gevraagd naar je leerpunten, waardoor je steeds actief blijft reflecteren op je eigen gedrag en blijft bijsturen. Het houdt me scherp, ik heb hierin al zoveel meer over mezelf geleerd dan in al die opleidingsjaren als orthopedagoog generalist. Het is veel meer ervaringsgericht, niet zo talig, maar je gaat echt doén. Elke week voelt daarom nog steeds als een feestje.

Energie van de groep

Het is voor mij altijd een hele drukke werkdag, en om dan ’s avonds naar het meditatiecentrum te gaan voelt als een kadootje. Het gezamenlijk mediteren is bovendien ook prettig, omdat je daarmee een sterkere energie opbouwt, en het helpt mij om dieper in meditatie te komen. Om gelijkmoedig te worden. Ik zou het liefst vaker in de week met een groep mediteren, maar om dat praktisch vorm te geven is nog een uitdaging.

Ohja, nog een aardse opmerking tenslotte, die voor mij wel meespeelde aan het begin: de mensen die meedoen met de cursus zijn lang niet allemaal geitenwollensokken types, maar ook jongere mensen en ook mannen. Het lijkt er bovendien op dat onze generatie sowieso steeds bewuster wordt en daardoor ook meer open staat voor dit soort activiteiten.

Het bericht Wat mediteren doet – deel 6 verscheen eerst op Michelle Houtman.

De zomervakantie is sinds wij kinderen kregen een beetje rommelige periode geweest. We hebben, toevallig, 3 zomerkindjes, waardoor ik dus driemaal beviel vlak voor of in de zomer. Die zomers zijn we niet op vakantie geweest. De vakanties ertussen werden gekenmerkt door herfstige temperaturen en stormachtige omstandigheden. Helaas voor ons, geen zon, zee, strand dus.

Niet op vakantie

En ook deze zomer loopt weer anders, nu we de sleutel van ons nieuwe huis kregen. Nu vind ik het natuurlijk helemaal niet erg dat we niet op vakantie kunnen, maar voor de kinderen vind ik het wel een beetje sneu. Vorig jaar hadden we eigenlijk voor het eerst een waanzinnig goeie vakantie, met goed weer en zonder moddervoeten in de tent die al doorzakt van de hoeveelheid regenwater die erop valt. En dat zou ik ons als gezin, maar vooral mijn kinderen vaker gunnen. Ze hebben het er nog steeds over.

Dagelijks naar buiten

Het is op de flat een kunst om dezelfde zomerervaringen voor ze te krijgen. Zon is er helaas al weken niet echt, en inmiddels is de temperatuur ook teruggezakt tot een magere 20 graden. Toch probeer ik de kinderen dagelijks buiten te laten spelen. Het helpt de energie kwijt te raken, ze doen vitamine D op en krijgen voldoende beweging. Ze hebben die ruimte ook nodig, nu alle sporten ook een zomerstop hebben.

Dus drink ik mijn koffie in de speeltuin naast de flat, wandel ik met ze door de straatjes naar de winkel en fietsen we naar het park, de speeltuin en de geitjes. Maar wat ik het allerfijnste ritueel vindt wat we nu hebben, is de avondwandeling.

Na het eten

Stiekem ben ik best wel gaar aan het einde van een dag met het zorgen voor de kinderen die in hoog tempo apenkooien door de woonkamer en met het proberen nog iets voor elkaar te krijgen op een dag. Om tijd te winnen, zorg ik dat het eten altijd klaar staat rond 17.00u, als Steef met een berenhonger thuiskomt van het klussen. Daardoor zijn we al vroeg klaar met eten en zijn de kinderen (volgens eigen zeggen) nog echt niet moe! Dan schuif ik alle vuile vaat de keuken in en hijs ik mezelf van de stoel, want: we gaan naar buiten!

De avondwandeling

Sinds de start van de vakantie gaan we, als het weer het toelaat, na het eten een avondwandeling maken. Gek genoeg is het rond dit tijdstip, ergens rond 18-19u, vaak erg mooi weer. Het lage avondzonnetje maakt het aangenaam en geeft de wereld mooie kleuren. Ik hijs de jongste in de draagzak, zodat ik daar geen omkijken naar heb en geniet van de kinderen die voor me uit rennen en op avontuur gaan door het hoge gras of langs de slingerpaadjes.

Relativeren

Het is even een moment om te relativeren. Van de beweging ontspan je, en in de buitenlucht zijn alle kleine en grote strijdjes van de dag ineens een stuk beter te overzien. De kinderen staan stil bij muizenholletjes, slakkenhuizen of andere ‘schatten’ langs de weg, die je dwingen om de aandacht naar het kleine geluk te brengen. Ze smokkelen bergen steentjes in hun zakken mee en maken allerlei plannen voor de komende dagen.

Fijne herinnering

De zon en het lopen maakt rozig, en als we dan weer moe thuis aankomen, is het naar bed gaan gelukkig ook een strijd minder. Vaak laat ik ze van tevoren al hun pyjamaatjes aantrekken en tanden poetsen, dan kunnen ze zo in bed worden geschoven. Geen verhaaltjes, zoals ik gewend was altijd te doen, maar ik weet zeker dat dit bijdraagt aan een fijne vakantieherinnering en een moment van ontspanning in alle hectiek.

Het bericht Avondwandeling verscheen eerst op Michelle Houtman.

Af en toe vragen mensen mij: is het niet zwaar, je werk? Je hoort soms de meest verschrikkelijke dingen… neem je die dan niet mee naar huis? En op beide vragen kan ik met ja antwoorden. Ja, het is zwaar werk. Het is geen werk waarin je na een paar uurtjes inspanning even op halve kracht kan draaien. Elke cliënt heeft tenslotte recht op een goede therapeut. En voor elke cliënt zet ik me in. Dat is pittig.

Hard werken

Soms tolt mijn hoofd na een paar afspraken achter elkaar. Soms moet ik tussendoor even een minuutje op adem komen, voor ik een volgend gesprek in ga. Soms is een gesprek simpelweg keihard werken, omdat bijvoorbeeld de motivatie van een cliënt nog onvoldoende is, of omdat je zo graag iets duidelijk wil maken tijdens een gezinsgesprek, of omdat je slecht nieuws moet brengen en opvangen in een gesprek.

Parkeren van problemen

En ja, er spelen soms verschrikkelijke dingen. Mensen die zo ongelooflijk veel pech hebben in hun leven, alsof er niks goed mag gaan. Mensen waarvan een kindje is overleden, verschrikkelijke echtscheidingsdrama’s, complete systemen die zo vast zitten dat ze het zelf niet meer zien en verandering soms onmogelijk lijkt. Cliënten die zó somber zijn, dat ze het leven niet meer zien zitten. Natuurlijk neem je dat mee naar huis, ik ben ook niet van ijs. Maar na een lange fietstocht terug naar huis, een avondje sporten of een extra lang voorleesmoment met mijn eigen kinderen kan ik het wel even parkeren. Want in de tijd dat ik niet werk, kan ik tenslotte ook geen wonderen verrichten. Dat helpt relativeren.

Vlotte behandelingen

Er zijn ook behandeling die gemakkelijk lopen. Dat je tijdens deze contacten even mee kan lachen met de cliënt, en daarmee in feite ook zelf weer kan opladen. Ik heb dat vaak met jonge pubers, de laatste jaren van de basisschool en eerste jaren van de middelbare school. Fantastische leeftijd om mee te werken vind ik dat, vaak hebben deze kinderen zoveel humor! Samen zoeken we dan muziek op, of de nieuwste playstation game die ze hebben gekocht. Het feit dat je daar als therapeut over mee kan praten, is vaak een aangename verrassing voor ze. Ook het feit dat ik niet oordeel over bijvoorbeeld hoe ze over huiswerk maken denken, vuurwerk afsteken of laat naar bed gaan, is een hele geruststelling voor ze. Ik werk tenslotte vooral aan een beter welzijn en hun eigen hulpvragen.

Luchtigheid in de behandeling

Zo was er een jongen van een jaar of 12. Hij werd aangemeld met concentratieproblemen, problemen in het controleren van zijn boosheid en ook somberheid. Niet zo lang geleden heeft hij zijn moeder verloren aan kanker. Het gedrag bleek dan ook vooral te maken te hebben met rouw om zijn moeder. De behandeling was, ondanks de verdrietige gebeurtenis, een hele fijne samenwerking met veel lol en luchtigheid. Ik had bewondering voor zijn sterke persoonlijkheid, zo jong als hij was. Dat hij intelligent was kon je direct merken, hij dacht goed na over zichzelf en hoe zijn gedrag kon worden verklaard.

Verbetering tijdens behandeling

Gaandeweg kwamen er heel veel onderwerpen aan de orde. Natuurlijk het verwerken van het verlies van zijn moeder, maar ook de oorzaken van de boosheid, die ingewikkelder bleken te zijn dan hij vooraf had ingeschat. Maar de behandeling sloeg goed aan, het ging langzaam beter met hem, cijfers gingen omhoog, hij had minder agressieve uitbarstingen en kon beter over zijn kwetsbaarheden praten. Na een tijd bouwden we de frequentie van afspraken af, tot het nog maar eens in de 6 tot 8 weken was. Een van de laatste keren dat ik hem zag, was hij veranderd: een zelfverzekerde jongen, met meer innerlijke rust. Hij was gaan trainen, wat hem goed deed, het gaf hem zelfvertrouwen en hij kon zijn energie kaderen. We besloten de behandeling af te ronden, want ik had er alle vertrouwen in dat hij het verder zonder mij af kon. Ik schudde handen met hem en zijn vader, maakten nog een paar laatste grappen en zwaaide ze met een grijns uit.

“Volgende cliënt”

Inmiddels was ik alweer een paar weken, zo niet maanden, verder en met mijn hoofd volop bezig met de nieuwe cliënten. Als je iemand afsluit, heb je maar weinig tijd om stil te staan bij hoe het verder zou gaan. Er dienen zich namelijk direct weer nieuwe mensen aan met acute hulpvragen. Maar heel soms doet zich een gebeurtenis voor, die je dwingt tot reflectie, die je dwingt stil te staan bij het proces wat een cliënt heeft doorgemaakt. En wat dat betekent voor die cliënt, maar ook voor zijn omgeving.

Persoonlijk bedankje

Zo had ik net het laatste telefoontje gepleegd en was ik mijn jas al aan het aantrekken om op de fiets naar huis te stappen, toen ik ineens de vader van de eerder genoemde cliënt naar binnen zag komen. Hij had een pakket bij zich en natuurlijk vroeg ik mij direct af wat de reden van zijn bezoek was. Hij overhandigde vervolgens het pakket aan mij, als dank voor de goede zorgen. Het ging nu goed met zijn zoon, wat hem als ouder ook veel goed deed. Ik was ontroerd, want het bedankcadeau wat hij me gaf, betrof een zeer persoonlijk geschenk van zijn overleden vrouw, met begeleidende brief. Ik was er stil van. Het gebeurt wel eens dat cliënten je verrassen met een gebakje, een knutselwerk of tekening, maar nooit eerder kreeg ik zo’n persoonlijk cadeau. Het zijn de kersen op de taart van ons werk. Zoals hij verwoorde: ‘je kan wel zeggen dat je gewoon je werk maar doet, maar voor ons betekent het veel meer’.  En hij heeft gelijk, want dat is uiteindelijk ook de reden waarom ik voor mijn werk heb gekozen.

Betekenis van de hulp

Die avond bekeek ik het geschenk eens goed. Ik vond het ergens ook best spannend, want door het goed te bekijken, werd ik nog sterker deelgenoot van wie het gezin oorspronkelijk was. Maar ik vond het mooi en waardevol, het verhaal van de behandeling kreeg op deze manier nog meer betekenis nu ik zag om wie het ging, hoe ver het verdriet strekte na het overlijden, het gemis van alle goeds wat eens was. Het werd concreet, tastbaar. En dan is het heel prettig om te beseffen: het gaat goed met deze jongen, met dit gezin, en ik mocht daar aan bijdragen. Ik mocht getuige zijn van dit verdriet, maar ook van het geluk en het herstel. Dat vond ik heel bijzonder.

Het geschenk krijgt daarom een mooi plekje in mijn kast, om me te herinneren aan de betekenis van het werk, waar ik soms onvoldoende bij stil sta. En dat maakt me best een beetje trots

Het bericht De betekenis van mijn werk verscheen eerst op Michelle Houtman.