Vandaag is het Wereld Jonge Talentendag. In het leven geroepen omdat het idee leeft dat er te weinig gebruik wordt gemaakt van de talenten die mensen hebben, wat uiteindelijk ook een oorzaak kan zijn voor bijvoorbeeld werkloosheid. Vergezocht, of prestatiegericht? Ik denk het niet.

Prestatiegerichte maatschappij

Ik merk aan de cliënten die bij ons komen, dat het ontwikkelen van een realistisch zelfbeeld in de kinderjaren bepaald geen vanzelfsprekendheid is. Misschien juist omdát de maatschappij steeds meer prestatiegericht is ingesteld. Er is te weinig oog voor de eigenheid van een kind. Er wordt teveel gefocust op verwachtingen, waardoor mensen voorbij gaan aan wie een kind nu eigenlijk is.

Wat zijn jouw talenten?

In de praktijk doen we daarom veel interventies die erop zijn gericht dicht bij jezelf te blijven, te leren hoe jij als kind uniek en bijzonder bent, met al jouw eigenschappen en kwaliteiten. Hoe jij verschilt van anderen. Niet om te vergelijken wie er beter is, of wat je anders zou moeten. Maar juist om jezelf te leren kennen, met al je goede en minder goede kanten. Zodat je bijvoorbeeld uiteindelijk kunt zeggen: “ik ben Iris, ik ben goed in organiseren, ik word er blij van als mijn spulletjes netjes zijn opgeruimd en raak daardoor nooit wat kwijt”. Of: “Ik ben Bart, ik ben gek op skaten, en heb mezelf alle trucs aangeleerd. Ik ben er trots op dat ik door volhouden uiteindelijk de moeilijkste dingen kan, en dat ik het nu zelfs aan anderen kan leren”.

Realistisch zelfbeeld

Het gaat erom dat je als kind een realistisch beeld van jezelf krijgt: geen onrealistische hoge verwachtingen zoals “als je wilt, kun je alles”, waardoor je jezelf over de kop werkt op de havo terwijl je eigenlijk beter af bent op het vmbo. Maar juist dat je trots en tevreden kunt zijn met jouw talenten, omdat die jou als persoon omschrijven. Dat klinkt simpel, maar is het niet.

Faalangst en negatief denken

Veel meiden en jongens hebben een negatief zelfbeeld, faalangst, last van negatieve gedachtes en zelfkritiek. Ze vergelijken zichzelf steeds met anderen, o.a. door de invloed van social media. Ze meten met 2 maten: ze moeten goed presteren op school en ook de beste zijn in hun hockeyteam. Ohja, en als vriendin en dochter mogen ze natuurlijk ook anderen niet teleurstellen. Plus moet je er goed uitzien, zoals al die anderen op instagram. Deze jongeren raken kwijt wie zij in de basis zijn. Stel hen de vraag: “wanneer ben jij eigenlijk tevreden met wie jij bent?” en er volgt een oorverdovende stilte.

Jij bent bijzonder, want jij bent jij

Juist daarom zetten we in hierop. In het ontwikkelen, herkennen en erkennen van je eigen talenten. Niet omdat je moet uitblinken, maar vooral omdat we het belangrijk vinden dat je als kind leert dat je vooral jezelf bent, en mag zijn. Dat jij, met al je eigenaardigheden, nukken en rare eigenschappen iets toevoegt aan deze maatschappij. Want het zou maar een saaie boel worden als we allemaal hetzelfde waren, allemaal even goed in alles, met dezelfde talenten, toch?

Interventies in therapie

In de sessies gebruiken we daarom het kwaliteitenspel, kernkwadranten, faalangsttrainingen zoals ‘ik ben een kei’ en ‘eerste hulp bij faalangst’. Ook programma’s gericht op een realistisch zelfbeeld zoals de COMET training helpen hierbij. We geven, om het effect te verhogen, daarbij ook regelmatig ‘huiswerk’ mee in de vorm van werkbladen die ook bijdragen aan je eigen talent ontwikkelen, je zelfvertrouwen vergroten of je zelfbeeld verbeteren.

Wil je meer weten over de mogelijkheden, neem dan een kijkje op de website.

Het bericht Ontdek je talent verscheen eerst op Michelle Houtman.

Zo leuk! Ik mag me sinds kort ook NatuurlijkSportief trainer noemen. Van je hobby je werk maken, is iets waar veel mensen van dromen. Sommige mensen doen het, en daar heb ik veel bewondering voor. Sinds Signes geboorte sport ik bij Natuurlijk Sportief, waar ik mijn passie helemaal heb gevonden. Ik wist niet dat sporten zó leuk kon zijn! En nu, 3 jaar later, ben ik zelf ook trainer van deze mooie sport. Met een missie.

Bewegen en sporten met een missie

Niet alleen was het buiten zijn, het bewegen en gewoon het contact met anderen veel leuker dan alle andere sportervaringen die ik ooit had, ik merkte ook dat er van alles veranderde. Zoals veel vrouwen na de zwangerschap wilde ik graag weer een beetje mijn figuur terug en de kilo´s kwijt. Ik had al jaren niet meer gesport, dus na de eerste keer trainen kon ik 4 dagen m´n shirt amper over m´n hoofd heen trekken van de spierpijn (maar ik was dan ook niks gewend).

In een deuk tijdens de training

Maar waar ik eerste nog een hele training liep, rende ik de week erop al een paar meter. En de maand erna rende ik zelfs al een paar honderd meter. Ik genoot van het gevoel na de training dat mijn lijf hard had gewerkt. Ik voelde me helemaal ontspannen en loom, maar tegelijkertijd heel helder en alert. Al heel snel merkte ik veranderingen in hoe ik in mijn vel zat. Regelmatig lag ik in een deuk tijdens een training. Of het nou vanwege flauwe grapjes was of omdat we de meest absurde spelletjes deden, die ik voor het laatst deed op de basisschool. Als ik wegfietste van mijn werk, werd ik al enthousiast van het idee dat ik ´s avonds weer mocht sporten. Een totaal nieuwe ervaring.

Toen sporten nog een ´moetje´ was…

Het is zo fijn om te merken dat je prestaties verbeteren. Ik heb nooit echt gesport, ik heb van alles gedaan, van jazz ballet en zumba tot zwemmen en kickboksen, en jarenlang in muffe fitnesszalen mijn tijd uitzitten. Ik kon het nooit lang volhouden, want ik ben te snel uitgekeken en bovendien was de sfeer niet uitnodigend. Bedompte zalen, geschreeuw door een microfoon of in de rij staan voor je een apparaat kon gebruiken. Sporten deed ik omdat het moest, niet omdat het leuk was. Tot een paar jaar geleden dus…

NatuurlijkSportief

De beste uitvindingen zijn kinderlijk eenvoudig. Zo heeft Teun, de oprichter van NatuurlijkSportief, ook een belachelijk eenvoudig concept neergezet, dat zo goed aanslaat, dat het zelfs in het buitenland wordt overgenomen. Buiten zijn, sporten met wat je hebt, gebruik maken van je eigen kracht en die van anderen, en zo sterk en fit worden. Je gaat met de seizoenen mee: zwemmen in de zomer, bladerhopen maken in de herfst en elkaars bloemen afpakken in de lente. In de tijd waarin mindfulness zo hoog op de agenda staat, past dit concept er naadloos in.

Bewegen binnen je behandeling

En als je dan merkt, als onsportieve, slappe persoon zoals ik was toen ik begon, dat het lukt om te veranderen, echt te genieten van het sporten en je daar lichamelijk maar vooral mentaal zoveel beter door te gaan voelen, trek je al snel de conclusie: dit kan zoveel mensen helpen. Toen groeide het idee om het aan te bieden als aanvulling op onze behandelmogelijkheden. Want naar buiten gaan, in beweging komen, en gewoon onder de mensen zijn, of aandacht hebben voor wat je doet, is voor veel mensen helaas geen vanzelfsprekendheid.

Voordelen van buiten sporten en bewegen

Als NatuurlijkSportief trainer kunnen we dat nu samen aanpakken. Want dat bewegen goed voor je is, dat weet iedereen. Maar dat dit concept ook bijdraagt aan ontzettend veel andere vaardigheden, wist je misschien nog niet. Ik noem hieronder enkele thema´s waaraan gewerkt kan worden binnen behandeling met NatuurlijkSportief:

• Zelfbeeld. De meeste kinderen en jongeren die bij mij komen hebben een slecht zelfbeeld. Ze twijfelen aan hun uiterlijk, vinden zichzelf dom of denken dat anderen hen raar vinden. Vaak kloppen deze beelden van zichzelf niet. Met het trainen werk je aan meer zelfvertrouwen door een positieve en motiverende begeleiding. Er wordt gekeken wat je wél kan, en wat wél lukt, en elke keer lukt er een beetje meer. Dat geeft succeservaringen en zelfvertrouwen waardoor je zelfbeeld uiteindelijk wordt bijgesteld naar een meer realistisch zelfbeeld.
• Opkomen voor jezelf en assertiviteit. In onze maatschappij en Nederlandse cultuur is het inmiddels bijna essentieel dat je voor jezelf kunt opkomen en je zegje kunt doen als je het ergens niet mee eens bent. Er worden veel kinderen gepest, of buitengesloten en veel kinderen voelen zich onvoldoende weerbaar tegen ´kattenkoppen´. Met het trainen werk je (uiteindelijk) ook met oefeningen waarin je 1 op 1 spelletjes doet, en letterlijk voor jezelf leert opkomen. Je leert je houding verbeteren, je lichaam te gebruiken, en je voelt je daardoor sterker en zekerder van jezelf. Het helpt je om steviger in je schoenen te staan en voor jezelf op te komen.
• Grenzen stellen en bewaken. Burn-out komt helaas steeds vaker voor, en wordt ook steeds regelmatiger bij jonge kinderen gezien. Het bewaken van je eigen grenzen, voelen wanneer het voor jou genoeg is, en hier op anticiperen, is een belangrijke vaardigheid. In het trainen leer je je eigen grenzen kennen. Je merkt wat er kan en lukt, en zal merken dat je, doordat je sterker en fitter wordt, ook je grenzen kunt verleggen. Maar zoals veel ambitieuze en perfectionistische jongeren, ga je soms (te snel) over je eigen grenzen heen. We willen te snel en te veel en nemen onvoldoende rust of luisteren onvoldoende naar de signalen van ons lichaam. Tijdens de training leer je weer aandacht hebben voor wat ons lichaam vertelt, en hier rekening mee te houden.
• Beter leren en concentreren. Wist je dat je door beweging beter kunt leren? Soms doen scholen het al: tafels springen, of vingeroefeningen en even dansen tussen de lessen door. Stilzitten is het nieuwe roken. Door ´meerdere kanalen´ te gebruiken, wordt informatie beter opgeslagen. Door stilzitten, roesten belangrijke breinfuncties vast. Als we in beweging komen, worden onze executieve functies weer geactiveerd. De vaardigheden die we zo hard nodig hebben om bijvoorbeeld te plannen, organiseren, overzicht te houden en te blijven concentreren. Niet voor niets zeggen mensen dat ze ´even hun hoofd leeg maken´ met sporten. Het maakt je helder, alert, en je slaat informatie beter op.
• Sociale angst. Meer dan je misschien denkt, zijn heel veel kinderen en jongeren angstig. En de meesten daarvan hebben last van sociale angst: zich in nieuwe situaties begeven, met nieuwe mensen, en vooral met leeftijdsgenoten samen zijn. Ze maken zich zorgen over wat anderen van hen denken of vinden, en durven zich niet goed te uiten. Gevolg is dat veel kinderen en jongeren deze situaties gaan vermijden. Sommigen van hen zitten zelfs thuis. Belangrijk dus om het vertrouwen terug te krijgen dat ze goed zijn zoals ze zijn, en merken dat het vooral erg leuk kan zijn met anderen. In een veilige omgeving met gelijkgestemden wordt gewerkt aan het overwinnen van je angst en vergroten van zelfvertrouwen. Er wordt gewerkt met oefeningen op basis van vertrouwen en bijvoorbeeld groepsspelletjes, waarin plezier delen voorop staat.
• Gezondere levensstijl. Voor de hand liggend, maar niet minder belangrijk. We zijn met z´n allen op weg naar een obese samenleving. Steeds meer kinderen zijn te zwaar, en helaas gaat dat in rap tempo door: ongezonde voeding, te weinig beweging en ongezonde leefgewoontes zijn hier de oorzaak van. Met het trainen bij NatuurlijkSportief wordt bijgedragen aan een kantelpunt hierin. Je haalt voldoening uit bewegen, buiten zijn, andere gewoontes, plezier maken, en natuurlijk merken dat je fit wordt. Je hoort misschien wel eens dat sporten verslavend kan werken? Dat klopt. En in combinatie met goede voeding kan je een groot verschil maken, wat ik als gewichtsconsulente direct aanpak als dat je wens is.
• Speelsheid, plezier en genieten van het leven. Niet zelden liggen we helemaal in een deuk door de grappige spelletjes die we doen, en de speelsheid en lichtheid die we ervaren tijdens de trainingen. Wanneer klim je nou in een boom, of doe je nog tikkertje? Waar je als kind je plezier uit putte, ervaar je nu opnieuw. Een zeer onderschatte behoefte van de moderne mens en heel belangrijk voor het genezen en voorkomen van depressieve gevoelens.

Buiten sporten als middel

Deze lijst is lang niet volledig. Samen met jou (en je ouders) bekijken we hoe het trainen kan bijdragen aan je hulpvragen en behandeldoelen. Niet het sporten staat voorop, maar jouw psychische welbevinden. Het bewegen  is een middel op weg naar jouw doelen.

Benieuwd op welke manier ik jou hierin kan helpen? Neem even contact op, zodat we een plan kunnen maken voor voeding, beweging en psychisch welbevinden.

Het bericht Als trainer van NatuurlijkSportief aan de slag! verscheen eerst op Michelle Houtman.

Ik heb dit boek in één week uitgelezen. Sowieso sprak het thema me erg aan, en, zoals de auteur ook aangeeft: het is gek genoeg een onbelicht thema. Eenzaamheid is heel veel in de media, maar dan gaat het over ouderen, over de vergrijzing en verpleeghuizen. Dat kinderen en jongeren ook veel kampen met eenzaamheid wordt weinig benoemd. Dit boek doorbreekt deze tendens en schudt ons wakker. Want dat dat nodig is, blijkt wel uit de cijfers.

Het boek gaat diep in op het thema eenzaamheid bij jongeren, in al zijn facetten en met alle aspecten die ermee samenhangen. Dat het geen makkelijke taak is om eenzaamheid vast te stellen of te onderscheiden van bijvoorbeeld angst of depressie, wordt daarmee steeds meer duidelijk. Maar eenzaamheid is niet slechts iets dat erbij hoort, of iets dat vanzelf weer overgaat. Eenzaamheid is een knagend gevoel dat een kind beetje bij beetje afbreekt. Tijd dus dat we als professionals meer aandacht krijgen voor dit rotgevoel, waar zoveel jongeren mee te maken krijgen.

De feiten

• Titel: Eenzaamheid bij kinderen
• Auters: Jan van der Ploeg
• Uitgever: Bohn Stafleu van Loghum
• Publicatiedatum: 2017
• Aantal pagina’s: 162
• Prijs: €28,99

De auteur

De auteur Jan van der Ploeg is emeritus hoogleraar Orthopedagogiek van de Universiteit van Utrecht. Hij heeft al veel boeken geschreven en een reële kijk op de jeugd. Dit boek heeft hij geschreven voor professionals, maar door de laagdrempeligheid en de prettige schrijfwijze, kan een geïnteresseerde ouder ook prima in dit boek duiken. Zijn andere boeken, zoals stress bij kinderen en agressie bij kinderen ga ik daarom binnenkort ook eens lezen.

Eerste indruk

Ik heb dit boek als e-boek gelezen, en dus geen papieren versie waarover ik kan vertellen. Het is geen dik boek, met zijn 162 bladzijden. Doordat het 18 hoofdstukken heeft, zijn de hoofdstukjes makkelijk weg te lezen. Het boek bevat geen afbeeldingen, maar heeft wel een aantal bijlagen, waarin dieper wordt ingegaan over bijvoorbeeld definities of waarin vragenlijsten staan opgenomen om eenzaamheid te bepalen bij jongeren. Het boek oogt fris en van deze tijd. Het maakt bijvoorbeeld koppelingen naar social media gebruik, gamen en gezinskenmerken. Het voelt daarmee als compleet.

Pluspunten

• Het brengt een thema onder de aandacht die nog teveel onderbelicht is, omdat de focus meer op eenzaamheid bij ouderen ligt. Dat eenzaamheid bij jongeren ook een groot probleem kan geven, is minder bekend, maar niet minder belangrijk! Het maakt professionals heel goed bewust van het belang dit goed in de gaten te houden en er iets mee te doen.
• Het boek is zeer compleet, met een goede opbouw die prima is te volgen, en logische en relevante koppelingen naar o.a. bijkomende problemen, gevolgen, oorzaken en de aanpak van eenzaamheid. Doordat de hoofdstukjes kort en bondig zijn, is het makkelijk terugzoeken naar informatie.
• De auteur is een bekende naam op het vakgebied en heeft al heel wat titels op zijn naam staan. Hij heeft veel kennis en schrijft bovendien erg prettig. Het is daarmee een boek dat je serieus kunt (moet) nemen.

Minpunten

• Het had fijn geweest als er nog wat dieper in was gegaan op verschillende behandelinterventies, hoewel er al e.e.a. aan het licht wordt gebracht. Aan de andere kant is dat in dit boek misschien ook niet helemaal de plek. Wat verwijzingen naar verdiepende literatuur hierover had wellicht fijn geweest.
• In de bijlagen zitten vragenlijsten opgenomen om eenzaamheid bij jongeren te meten. Er zijn hier echter geen normen bij gegeven. Ik weet ook niet of deze bestaan.
• Het boek is in eerste instantie geschreven voor professionals. Ouders kunnen dit ook wel lezen, maar dan sluit de inhoud wellicht minder aan op de opvoedingssituatie.

Opbouw

Het boek bestaat uit 18 hoofdstukken, die zich elk op een ander aspect van eenzaamheid richten. De eerste hoofdstukken gaan vooral over de definities, hoe vaak het voorkomt, hoe het ontstaan en de ernst van de zaak. Daarna richt het zich op de samenhang met o.a. gezinskenmerken, aanleg, sociaal netwerk, sociale vaardigheden en afwijzing. Ook actuele thema´s als internetgebruik, gamen, social media, telefoongebruik en bijvoorbeeld pesten en suïcide komen aan bod. De laatste twee hoofdstukken gaan over hulp bij eenzaamheid door professionals en door ouders. In de bijlagen vindt je verdieping van de eerder besproken theorie.

Vertaalslag naar de praktijk

Dit is een boek, dat ik direct in de praktijk kan gebruiken. Het gaat vooral om een bewustwording en besef dat dit aanwezig is. De concrete gedragsbeschrijvingen en gedragskenmerken door de auteur maken het gemakkelijker om eenzaamheid te gaan herkennen. De brede kijk op het onderwerp, maken je bewust van de complexiteit en de zaken waarmee je rekening kunt houden in bijvoorbeeld het uitvragen of juist het behandelen van de klachten. Doordat het kort en bondig is geschreven, opgedeeld in heldere hoofdstukken, is het gemakkelijk terugzoeken als ik even snel wat wil nalezen.

Conclusie

Een fijn boekje, dat makkelijk weg leest en naar mijn idee erg relevant is voor professionals. De auteur zet mooi neer hoe complex de psychologie en pedagogiek is, en hoezeer de zaken met elkaar samenhangen. Maar hij legt het helder en begrijpelijk uit, wat het ook behapbaar maakt om ermee aan de slag te gaan.

Het bericht Review: “Eenzaamheid bij jeugdigen” verscheen eerst op Michelle Houtman.

Niet om melodramatisch te gaan doen, maar ik wil toch iets van mijn hart. Ik maak me zorgen over de ontwikkelingen binnen onze maatschappij en de effecten ervan op de psychische gezondheid van kinderen en jongeren. Er is sinds 2015 een nieuwe jeugdwet, waardoor de psychische zorg voor kinderen en jeugd niet meer via zorgverzekeraars loopt, maar wordt geregeld via de gemeente. Sindsdien worden eigenlijk overal noodklokken geluid. Dat is niet zo gek: er bestond een systeem dat door de jaren heen steeds verder is ontwikkeld, en redelijk liep. En ineens wordt dan binnen no-time alles op zijn kop gegooid, en wordt er zogezegd een nieuw wiel uitgevonden. Maar helaas eentje die niet goed rolt, zo blijkt.

Meer jongeren met problemen

Naast alle administratieve rompslomp, onzekerheden en onduidelijkheden die de nieuwe jeugdwet met zich meebrengt, is er bovendien nog een andere ontwikkeling gaande. Die tweede ontwikkeling loopt eigenlijk parallel aan de eerste, maar dan wereldwijd. Er is namelijk een toename in psychische problemen bij kinderen en jongeren. Zelfs zo erg, dat de Wereldgezondheidsorganisatie spreekt van een epidemie. Deze trend zet zich voort, wat betekent dat er steeds meer kinderen en jongeren psychische zorg nodig hebben, ook in Nederland. Daarom is het des te frustrerender voor ons als hulpverleners, dat er op deze hulp wordt bezuinigd. En niet zo’n beetje ook.

Gevolgen van de nieuwe jeugdwet

Zo wordt ons budget van 2017 maar liefst 11,5% minder dan die van 2016. En dat, terwijl er steeds meer mensen hulp nodig hebben. Bovendien gaat heel veel tijd op aan het eindelijk aanleveren van cijfers, je werkzaamheden verantwoorden en controleren of deze processen goed lopen (helaas gaat nog het te vaak mis), waardoor er minder tijd over blijft om cliënten te zien. Het voelt daarom ontzettend dubbel, dat je als praktijk groeit en populair bent, dat er steeds meer aanmeldingen blijven komen, maar dat je aan de andere kant weet: we kunnen niet iedereen helpen, want straks is het geld op, en dan?

Geen geld door bezuinigingen

Het gaat rechtstreeks tegen onze visie als hulpverleners in: je hebt dit vak geleerd om anderen te helpen. Ik ben van mening dat iedereen recht heeft op psychische hulp, dat hierin geen drempel mag zijn. Want uiteindelijk heeft de hele maatschappij baat bij psychisch gezonde mensen. Maar die drempel wordt wel opgegooid nu. We worden min of meer gedwongen een wachtlijst te maken, omdat er teveel werk is voor te weinig mensen. Er is werk zat, maar geen geld om het te vergoeden. Dat wringt.

Epidemie van psychische problemen

En als je dan de cijfers van de World Health Organisation (WHO) leest, dan kan ik me daar nog bozer om maken. Waarom wordt door de maatschappij deze negatieve trend bevorderd? Ik snap dat er bezuinigd moet worden, maar waarom wordt er geen rekening gehouden met effecten op de lange termijn? Ongeveer 30% van de jongeren (15-30 jaar) wereldwijd heeft namelijk psychische problemen. Hiervan komen verslavingen het meeste voor (15 tot 20%), maar ook depressies (10 tot 15%) en allerlei angststoornissen (5 tot 15%). Ook heeft 2-5% een eetstoornis en 2-3% een borderline persoonlijkheidsstoornis.

Niet kunnen voldoen aan verwachtingen

Van de jongeren tussen de 14 en 25 jaar geeft zo’n 60% aan dat ze zich slecht voelen, omdat ze denken niet aan andermans verwachtingen te kunnen voldoen. En 1 op de 3 van de jongeren heeft het gevoel dat ze hun problemen niet aan kunnen. Daar schrik ik van! Dit geeft de noodzaak aan voor tijdige hulp, voordat de problemen steeds ernstiger en hardnekkiger worden. En duurder dus, bovendien.

Langer wachten met aanmelden

En dat ze steeds ernstiger worden, merk ik ook in de aanmeldingen. Sinds de crisis wachten mensen sowieso al langer met aanmelden van hun kinderen, uit angst dat het hen geld kost. Maar ook sinds de nieuwe jeugdwet was er wat huivering, omdat het vaak nog onduidelijk was. Als ouders hun kroost dan uiteindelijk hadden aangemeld, waren de problemen in veel gevallen al vergevorderd. Daardoor is naar mijn idee het werk ook zwaarder geworden. Dat wordt nu extra puzzelen, omdat je gebonden bent aan een beperkte tijd dat je mag behandelen.

Meer zelfmoord onder jongeren

Als je bijvoorbeeld kijkt naar zelfmoord, dan zie je ook in de suïcidecijfers een toenemende trend. In België is het zelfs de belangrijkste doodsoorzaak onder jongeren tussen de 15 en 24 jaar. Jongeren doen meer dan anderen pogingen om zich van het leven te beroven: 10% van de 18-jarigen zegt dit al vaker te hebben overwogen. Bij meisjes is dit zelfs 20%.

Rollen om te vervullen

Het heeft ook te maken met de maatschappij van nu, de omgevingsfactoren waar jongeren mee te dealen hebben, zogezegd. Ik merk het zelf ook: er worden veel verwachtingen aan je gesteld en het is soms koorddansen en tegelijk jongleren om alle ballen hoog te houden.  Je moet tegenwoordig, meer dan ooit, zoveel rollen vervullen: binnen de familie, vriendenkring, je werk, studie, spiritueel, cultureel… Voor een jongere die nog zo kwetsbaar is, en midden in zijn ontwikkeling zit, is dit moeilijker dan voor wie dan ook.

Hogere verwachtingen

Die rollen die we als mens moeten vervullen, komen door de verwachtingen van anderen. En die verwachtingen zijn steeds hoger geworden, bijvoorbeeld voor het succesvol zijn op school en in je opleiding. De verwachtingen doen bovendien nog iets schrijnenders: we streven met z’n allen steeds meer naar individualiteit, naar eigen succes, naar status, een hoger salaris en meer spullen. Hiermee wordt direct narcisme in de hand gewerkt, en aan de andere kant de intrinsieke motivatie afgekalfd. Hoe mooi zou het zijn, als je als jongere gewoon een opleiding kiest omdat je echt passie hebt voor het werk? Hoe fijn zou het zijn als de omgeving daarin kon aanmoedigen, zonder hierin te oordelen? Helaas blijkt dat dus steeds minder voor te komen.

Hersenontwikkeling in puberteit

In de puberteit, vanaf een jaar of 11, tot een jaar of 25-30, zijn de hersenen in volle vaart aan het ontwikkelen. Niet voor niks is dit voor jongeren en hun omgeving een pittige tijd. De snelle hersenontwikkeling wordt bovendien sterk beïnvloedt door de ervaringen die jongeren opdoen in hun omgeving, zoals met vrienden of hun ouders. En de verschillende hersenfuncties ontwikkelen zich grillig en niet tegelijkertijd. Dat tieners lekker uit de pan schieten is dan ook niet meer dan normaal.

Executieve functies

Zo is het emotionele gebied in de hersenen, het limbisch systeem, eerder ‘klaar’ dan de pre-frontale cortex (weet je nog? Die van de executieve functies). Voor je nu aan je hoofd krabbend en met lege blik afhaakt: de vaardigheden zoals op de lange termijn kijken, bedachtzaamheid, plannen, organiseren, timemanagement, reflecteren op jezelf en jezelf onder controle houden zijn voorbeelden van die executieve functies. Maar die beginnen zich dus pas rond je 15e te ontwikkelen, wat betekent dat jongeren emotioneel gezien als het ware ‘op scherp’ staan: er hoeft maar iets te gebeuren, of er is een kwetsbaarheid ontstaan…

Gezonde emotieregulatie

Niet gek dus, dat ik het gros van de tijd in behandelingen bezig ben met het bevorderen van een gezonde emotieregulatie bij deze leeftijd. Jongeren hebben nog de afhankelijkheid van hun omgeving, omdat zij zelf de vermogens missen om met hun ingewikkelde emoties om te gaan. En omdat het wel een essentiële vaardigheid is om tot een stabiel en evenwichtig persoon op te groeien, besteedt ik hier veel tijd aan.

Stress leidt tot schade

Jongeren willen voldoen aan al die eerder genoemde verwachtingen, net als volwassenen trouwens. Maar kinderen zijn nog een stuk loyaler hierin, en kunnen door te hoge verwachtingen veel stress ervaren. En laat stress nou precies hetgeen zijn wat je niet kunt gebruiken in deze tijd, als de hersenen zich zo drastisch ontwikkelen. Want teveel stress leidt simpelweg tot hersenschade. Ook de kans op gevoelens van faalangst en perfectionisme nemen dan toe, wat ervoor kan zorgen dat jongeren in een isolement raken of falen in hun werk. Niet voor niets zijn de werkloosheidscijfers onder jongeren zo hoog.

Risicofactoren in de leefstijl

Ik ben nog niet klaar hoor, helaas. Want het zijn niet alleen kwetsbaarheden door de hersenontwikkeling en de verwachtingen vanuit de omgeving, het is ook de totale leefstijl die zo erg is veranderd de afgelopen jaren, dat de gevolgen daarvan nu pas steeds duidelijker worden. Even een paar voor de hand liggende, maar daarom niet minder belangrijk:

• Er wordt steeds slechter gegeten, dus ook door jongeren. Het is sowieso bekend dat zij in de puberteit een natuurlijke behoefte hebben aan meer vet (voor de ontwikkeling van de hersenen). Helaas speelt de voedselindustrie niet in op wat gezond is voor mensen, maar op wat er geld oplevert. In plaats van de broodnodige omega 3 en omega 6 vetzuren, eten de meeste jongeren dus de schadelijke vetten in o.a. fastfood en de meeste etenswaren uit pakjes of zakjes.
• Hetzelfde geldt voor suikers: in steeds meer voedselproducten zit suiker. Deze geven insulinepieken en dips in de bloedsuikerspiegel, waardoor jongeren opnieuw gaan eten. Uiteindelijk leidt dit tot o.a. obesitas, maar de suikerpieken geven ook ontstekingen in de hersenen, waardoor klachten ontstaan zoals slechte concentratie, geheugenproblemen, prikkelbaarheid, meer angst en impulsiviteit.
• Niemand kijkt nog gek op als een ouder vertelt dat zijn 16-jarige zoon tot diep in de nacht aan het gamen is. Het is intussen bijna normaal geworden dat jongeren laat naar bed gaan. In zekere zin is dat ook zo: ze hebben pas later afgifte van het inslaaphormoon melatonine, en daardoor biologisch gezien een heel ander slaapritme. Helaas dwingt het schoolsysteem ze om op tijd op te staan, wat dus leidt tot een slaaptekort in zo’n 50-70% van de jongeren. Ook slaaptekort leidt tot klachten zoals meer angst, prikkelbaarheid, concentratieproblemen, slechtere cijfers en meer impulsief gedrag. Op de lange termijn raak je door het slaapgebrek gedemotiveerd en heb je een veel hogere kans op depressie.
• Nog een inkoppertje: jongeren sporten steeds minder. Zo’n 40% (dus bijna de helft!) van de mensen sport niet of nauwelijks. Ernstig, want niet sporten vergroot de kans op depressie met maar liefst 25%!
• Een probleem van deze tijd: cyberpesten, problemen via social media, waar veel jongeren worden geïntimideerd. Dit blijken belangrijke triggers voor ontwikkeling van psychische problemen.

Veerkracht als bescherming

Zo lezend lijkt het toch bijna een wonder dat er nog jongeren zijn die ‘goed gelukt’ zijn. Door mijn werk heb ik wellicht ook een wat vertekend beeld van de realiteit (dat hoop ik althans). Hoewel ik ook regelmatig jongeren tegenkom, die zo krachtig zijn en waarbij het een wonder is dat zij zich staande kunnen houden, ondanks alles wat zij meemaken. Dat is de veerkracht, die sommigen van ons hebben. En natuurlijk betekenen alle ontwikkelingen binnen de zorg en de bovengenoemde zaken niet dat een jongere automatisch psychische problemen krijgt. Het zijn risicofactoren. Hoe meer hiervan aanwezig zijn, hoe meer kans op problemen.

Triggers en risico’s

Zoals bij volwassenen ook vaak het geval is, is er vaak een trigger, waardoor er ineens problemen ontstaan. Denk aan een ingrijpende gebeurtenis, scheidende ouders, verraden worden door vrienden, een overlijden van een dierbaar iemand… Tot die tijd leek alles goed te gaan, maar na zo’n gebeurtenis komen ineens klachten naar voren. Maar nog steeds komen de meeste jongeren zonder al te veel kleerscheuren door deze periode. Maar, en dat is dus mijn zorg, dat worden er naar verhouding dus wel steeds minder.

Bezorgdheid

En hoe is het dan in vredesnaam mogelijk dat hier op wordt bezuinigd? Een gezond opgroeiende jongere is een investering in de toekomst, die, als het goed functioneert, de maatschappij juist veel oplevert. Het is vanuit die optiek voor mij onbegrijpelijk dat ik nu tegen mensen zou moeten zeggen: nog even geduld, ik heb geen plek, geen tijd voor u, geen geld om je probleem te behandelen. Om mensen naar huis te sturen, op het moment dat zij die belangrijke stap hebben genomen om te bellen. Vaak na zo lang overwegen, even aankijken, doormodderen, nog eens proberen. Tot het genoeg was, tot het niet langer ging, tot de nood te hoog werd. Ik ben bang dat wij mensen uit beeld verliezen, dat ze tussen de mazen van het net glippen, omdat er niet direct op de hulpvraag van mensen kan worden ingespeeld. En als ik dan de bezorgde berichten lees van de WHO wordt deze bezorgdheid alleen maar bevestigd.

Visie vasthouden

Hoe klein we ook zijn, als kleine vrijgevestigde, we houden onze visie hoog en blijven handelen naar ons geweten, proberen waar we kunnen de invloed uit te oefenen. Het is een spanningsveld, eentje waarin ik soms overwerkt raak en mezelf streng moet toespreken me niet gek te laten maken. Mijn supervisor van de opleiding symbooldrama zei al jaren tegen ons: laat je niet gek maken, blijf gewoon je werk doen. En mijn werk, dat is mensen helpen bij hun psychische problemen. Dus dat doe ik.

Het bericht Toename in psychische problemen verscheen eerst op Michelle Houtman.